ΚΑΛΩΣ ΒΡΕΘΗΚΑΜΕ

2/2/2013

Σήμερα ξεκινά μια προσπάθεια να συγκεντρώσουμε λέξεις, φράσεις, αστεία , μικρές ιστοριούλες, θρύλους από κάθε γωνιά της πατρίδας μας, που θα συμπεριλαμβάνουν τις ντόπιες εκφράσεις - λέξεις του κάθε τόπου.

Ελπίζω και προσβλέπω στην βοήθεια και συμπαράσταση, μια και κινητήρια δύναμη μας είναι η κοινή μας αγάπη για την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ.

ΕΜΠΡΟΣ,,,,,λοιπόν να φτιάξουμε ένα χώρο που ο καθένας από μας θα βρίσκει τις ρίζες του και θα γίνει εστία έλξης για νέους που δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να ακούσουν τους παππούδες τους να μιλάνε ....την ντοπιολαλιά των χωριών τους....
΄Οσοι θελήσουν να βάλουν κείμενα ή λέξεις του τόπου τους, μπορούν να τα στέλνουν είτε στο e-mail που είναι :

artemismosch@gmail.com
ή θα τα γράφετε στο χώρο των σχολίων ...και μετά θα τα κάνουμε άμεση ανάρτηση στον κύριο χώρο εμείς....

Σας ευχαριστώ και αναμένω ανταπόκριση ,

ΑΡΤΕΜΙΣ ΠΑΠ



Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 27 Μαΐου 2018

Η προσφορά των Ποντίων στην επανάσταση του 1821







Η προσφορά των Ποντίων στην επανάσταση του 1821

=================================================
Έχει και ο Πόντος το δικό του Κούγκι, έχει και ο Πόντος το δικό του Ζάλογγο, έχει και ο Πόντος το δικό του Αρκάδι.

Η Μπάφρα, περιοχή κατεξοχήν τουρκόφωνη, αλλά με συνείδηση καθάρια ελληνική, από το 1821 μέχρι το 1827 θρήνησε τεσσεράμισι χιλιάδες θύματα. Γιατί; Γιατί πήρανε τα όπλα.

Ή μήπως, διδάσκεται στα σχολειά μας το ένδοξο Ποντιακό αντάρτικο, που εκδηλώθηκε από το 1914 έως το 1922, για την υπεράσπιση της αγίας Γης του Πόντου, για την προστασία των ιερών και οσίων από την θηριωδία του Κεμάλ;

Τα παραδείγματα αυτής της κατηγορίας αποσιώπησης κομβικών ιστορικών γεγονότων είναι άπειρα

Η προσφορά των Ελλήνων του Πόντου στην επανάσταση του 1821 ήταν μεγάλη. Οι Πόντιοι συμμετείχαν με πολλούς και διάφορους τρόπους στους εθνικούς αγώνες για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό.

Κάθε φορά που ξένοι η Έλληνες δημοσιογράφοι ζητούσαν βιογραφικά στοιχεία, από τον Πρόεδρο της Ελληνικής δημοκρατίας (1929-1935) Αλέξανδρο Ζαΐμη, έλεγε με υπερηφάνεια. «Καταγόμεθα βεβαίως από την Κερπινή Καλαβρύτων εκ πατρός, παππού και προπάππου, αλλά παρακαλώ να μη λησμονηθεί ότι η μητέρα μου Ελένη Μουρούζη, ήτο ποντιακής καταγωγής ως κόρη του Αλεξάνδρου Μουρούζη την σπουδαία Φαναριώτικη οικογένεια των Μουρούζηδων….»

Η Οικογένεια των Υψηλαντών κατοίκησε σ ένα χωριό έξω από την Τραπεζούντα, που ονομάζονταν Ύψαλλα, ενώ οι Μουρούζηδες στο χωριό Μουρούζ, επίσης έξω από την Τραπεζούντα.

Είναι αλήθεια πως υπάρχει ένα έλλειμμα γνώσης για τη συνεισφορά του Ποντιακού Ελληνισμού στον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων του 1821. Τα σχολικά εγχειρίδια της πατρίδας μας «ξεχνούν» στο θέμα αυτό-όπως και σε πολλά άλλα- τους Έλληνες της Μαύρης Θάλασσας.

Στην επαναστατημένη Ελλάδα του 1821 και ιδιαίτερα στο Μοριά κατέβηκαν πολλοί εθελοντές, για να πολεμήσουν και το έπραξαν με ξεχωριστή γενναιότητα. Πολλά νέα παλικάρια ποντιακής καταγωγής, σπουδαστές στην πλειοψηφία τους, κατατάχθηκαν στον Ιερό Λόχο του Αλέξανδρου Υψηλάντη.

Ο Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης (Κάνις) γράφει: “Ουχ ήττον και πολλοί νέοι Πόντιοι μέσον Ρωσίας και Ρουμανίας κατήλθον εις την Ελλάδα και επολέμησαν γενναίως εν Ηπείρω και Στερεά Ελλάδα…”

Επιπλέον επιφανείς Πόντιοι ενίσχυσαν με μεγάλα χρηματικά ποσά τη Φιλική Εταιρία. Ο Ηλίας Κανδήλης, ιδρυτής και διδάκτορας του Φροντιστηρίου της Χερσώνας, ο Ιάκωβος Γρηγοράντης, γενικός «αρχιμεταλλουργός» των μεταλλείων της Αργυρούπολης, καθώς και η μεγάλη ποντιακή οικογένεια των Μουρούζηδων είναι λίγα μόνο από τα παραδείγματα των Ποντίων, που ενίσχυσαν με διάφορους τρόπους τον αγώνα.

Σε μια μελέτη για τους Μικρασιάτες αγωνιστές του Κ. Μ. Κωνσταντινίδη “Η συμβολή των Μικρασιατών εις την εθνική αναγέννησιν” που δημοσιεύτηκε το 1940 στο περιοδικό Μικρασιατικά Χρονικά, ο Οδυσσέας Λαμψίδης κατάφερε να εντοπίσει 17 Πόντιους αγωνιστές και να δημοσιεύσει με πλήρη τεκμηρίωση τα ονόματά τους. Ο εντοπισμός τους έγινε από τον τοπωνυμικό χαρακτηρισμό τους, όπως για παράδειγμα, Τραπεζανλής, Τραπεζούντιος, Μαυροθαλασσίτης, Σιναπλής, Κιουμουσχανελής. (Οδ. Λαμψίδου, “Έλληνες Πόντιοι εις την εθνεγερσίαν του 1821″, Αρχείον Πόντου)

Γεγονότα:

1789. Ιδρύεται η Οδησσός (από τους 3.150 αρχικούς κατοίκους της οι 2.500 ήταν Έλληνες του Πόντου). Πολλοί Έλληνες του Πόντου αλλά και της Άσπρης Θάλασσας (έτσι ονόμαζαν την Μεσόγειο) άρχισαν να μεταναστεύουν προς τις παραδουνάβιες ηγεμονίες ύστερα από την συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή της Μολδοβλαχίας (1774).

1814. Ιδρύεται η Φιλική Εταιρεία, στην Οδησσό. Μεταξύ των μυημένων, στον μικρασιατικό Πόντο φαίνεται να συμπεριλαμβάνονταν και κρυπτοχριστιανοί. Σημαντική εκπρόσωπος της ποντιακής συμμετοχής υπήρξε η οικογένεια των Yψηλαντών. Η οικογένεια των Yψηλαντών ενσάρκωσε με τον πλέον αποκαλυπτικό τρόπο το γεγονός της στράτευσης όλων των Ελλήνων στο στόχο της πολιτικής αποκατάστασης του υπόδουλου γένους.

1819. Μυείται στα μυστικά της Φιλικής Εταιρίας ο Σίλβεστρος Λαζαρίδης, διάκονος του Χαλδίας Σωφρονίου και μετέπειτα μητροπολίτη Χαλδίας. Ο Σίλβεστρος στη συνέχεια μυεί το μητροπολίτη Σωφρόνιο, τον Αρχιμεταλουργό Ιάκωβο Γρηγοράντη κ.α. Τον ίδιο χρόνο μυείται και ο διδάσκαλος του γένους Ηλίας Κανδήλης ο οποίος αφήνει στον Αλ. Υψηλάντη 5.000 ρούβλια, για τους σκοπούς της Εταιρείας.

Να πως καταγράφει την μύηση του Αρχιερέως Σιλβέστρου ο Γεώργιος Θ. Κανδηλάπτης του Κάνεως στο βιβλίο του «Ποντιακά Ιστορικά Ανάλεκτα» Εκδόσεις Κυριακίδη. «…Αίφνης η θύρα του Συνοδικού ηνοίχθη αποτόμως και δύο δερβίσιδες, εκ του Τάγματος των Μεβλεβίδων εισήλθον και κραδαίνοντες ανά μιαν βακτηρίαν φέρουσιν δόρυ και αξίνην και μερμορίζοντες διάφορα ρητά του Κορανίου περιεσκόπευσαν τα πέριξ. Μετ’ απορίας όμως είδεν, ότι ευθύς ως εισήλθον, έκλεισαν επιμελώς την θύραν του Συνοδικού.

Εστήριξαν τας βακτηρίας αυτών εν τη γωνία και απακαλύψαντες τας κεφαλάς αυτών εν των κιδάρεων, προσήλθον και μετά μεγάλης Χριστιανικής ευλαβείας, έκαμψαν τα γόνατα αυτών και προσκυνήσαντες την δεξιάν του αρχιερέως εξεζήτησαν τας ευχάς αυτού εις καθαράν Ελληνικήν διάλεκτον. Ο Αρχιερεύς Σιλβέστρος εγένετο έκθαμβος διά τα γενόμενα, βλέπων προ αυτού δύο ηλιοκαείς, αλλ’ ωραίας φυσιογνωμίας εχούσας την πλουσίαν αυτών κόμην κτενισμένην, και κεχυμένην επί των ώμων αυτών, εξωτερικώς μεν υπό Οθωμανικήν αμφίεσιν, αλλά την Ελληνικήν φυσιογνωμίαν έχοντες και την Ελληνίδα διάλεκτον ομιλούντας. Ο Δεσπότης ηπόρει αν ευρίσκεται υπό Χριστιανών η κατασκόπων Οθωμανών.

Την απορίαν αυτού μαντεύσας ο έτερος των Δερβίσιδων και περισκοπεύσας περί εαυτών αν υπ’ ουδενός εβλέπετο και αν ευρίσκετο εν ασφαλεί τόπο είπε. «Σεβασμιώτατε Δέσποτα, βλέπομεν ότι δυσπιστείται και εν αμφιβολία ευρίσκεσθε, περί του ότι αν λέγωμεν την αληθείαν, ότι είμεθα Έλληνες Χριστιανοί. Έιμεθα μυστικοί απόστολοι της εν Οδησσώ συστηθείσης εν έτει 1814 υπό των αειμνήστων ανδρών Αθ. Τζακάλωφ, Σκουφά, και Ξάνθου Φιλικής εταιρείας και απεστάλημεν εις τας διαφόρους πόλεις της Ανατολής προς κήρυξιν της ελευθερίας, σύστασιν εφορειών και επιτροπών, εγγραφή μελών και άθροισιν συνδρομών υπέρ της εθνικής επαναστάσεως και ό,τι λέγομεν την πάσαν αλήθειαν» είπον και εξεβίδωσαν τας μακράς αυτώ βακτηρίας, ότε και έπεσαν εξ αυτών καταγής κύλινδροι συστατικών και άλλων επιστολών διευθυνόμενα προς τας θρησκευτικάς αρχάς του εν Τουρκία Ελληνισμού και υπογεγραμμέναι υπό του αειμνήστου Γρηγορίου του Ε’ και άλλων πρωτεργατών της ελευθερίας. Πάραυτα ηνοίχθησαν οι οφθαλμοί του Μητροπολίτου, ενηγκαλίσθη αυτούς ως πατήρ τα τέκνα και θέσας τας εκ της συγκινήσεως τρεμούσας χείρας του επί των κεφαλών αυτών προσεφώνησεν ούτω μετά δακρύων:

«Ο Ύψιστος, ο ετάζων νεκρούς και καρδίας εύχομαι να κατευοδώση το έργον υμών και εις ακύμαντον λιμένα να αγάγη αυτόν. Εύχομαι όπως σύμπαν το έθνος λαμβάνον υπ’ όψιν τα υπερτετρακοσαετή δεινά αυτού σύσωμον εξεγερθή κατά της τυραννίας και πατάξη τον διάβολον της δουλείας κατά κεφαλής και δημιουργήση το νέον Ελληνικόν Κράτος. Σας συνιστώ Δε μέχρι της ευθέτου ώρας σύμπνιαν, προσοχήν, συνεκτικότητα και δραστηριότητα, εάν θέλομεν να κατορθώσωμεν μέγα και ένδοξον έργον».

Τοιούτοι ήσαν εν συνόψει οι λόγοι του αειμνήστου εκείνου μητροπολίτου ως διεμνημόνευσαν τούτους οι γονείς ημών και οι γεροντότεροι της πατρίδος.

Εγερθείς ο Μητροπολίτης αυτούς μεν έπεμψεν εις το μαγειρείον προς κατεύνασιν της πείνης των, αυτός δε προσεκάλεσε τον άρχοντα αρχιμεταλλουργόν και παντοδύναμον εν Πόντω αείμνηστον και εθνομάρτυρα επίσης Ιάκωβον τον Γρηγοράντην, εις ον και εκοινώνησε τα της αποστολής των δύο μυστικών αποστόλων, και τον θάνατον των δύο κορυφαίων του Γένους του Τε Γρηγορίου του Ε’ και του Κωνστ. Μουρούζη. Απερίγραπτος ήτο η λύπη και η αθυμία του άρχοντος Ιακώβου διά τους θανάτους τούτων και ιδίως του επιστηθίου φίλου του Κωνστ. Μουρούζη, ον εγνώρισεν ετ Κων/πόλει, όπου κατ’ έτος μετέβαινε μεταφέρων μεταλλεύματα, ώστε όρκον φρικτόν ώμοσε κατά των Τούρκων και επεχρέωσε τον Αρχιερέα Σιλβέστρον να κηρύξη επ’ εκκλησίαις ότι πας ο λέγων τον Τούρκον καλόν δεν ήτο άξιος υπί επταετίαν να μεταλαβάνη των αχράντων μυστηρίων και ισοβίως κατά των Τούρκων αντέπραξεν.

Εκρίθη λοιπόν καλόν και φρόνιμον, όπως οι υπό το ένδυμα των Δερβίσιδων απόστολοι της Φιλικής. εταιρείας αποστάλωσιν εις την μ. αγίου Γεωργίου Χουτουρά δια πάσαν ασφάλειαν, ληφθή δε γενική απόφασις περί της αθροίσεως συνδρομών και εξ Αργυρουπόλεως και της επαρχίας. Την 15 Αυγούστου, ημέραν της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ευθύς μετά την απόλυσιν της εκκλησίας 25 πρόκριτοι της Αργυρουπόλεως συνελθόντες παρά τω Μητροπολίτη εγένοντο κοινωνοί της Εθνικής αποστολής και προσέφερον ανεξαιρέτως πάντες μετά των πολιτών την συνδρομήν των. Απεφασίσθη δε όπως ο Πρωτοπρεσβύτερος και Οικονόμος της Μητροπόλεως Π. Τριαντάφυλλος Λαζαρίδης περιέλθη την επαρχίαν και αθροίση συνδρομάς.

Ούτω λοιπόν εν διαστήματι μηνός συνηθροίσθη το ποσόν 12000 γροσίων (ποσόν σημαντικόν την εποχήν εκείνην) όπερ και παρεδόθη τοις δύο αποστόλοις έναντι αποδείξεως, χάριν του μεγάλου εθνικού έργου, της Αναστάσεως της Πατρίδος.».

1820. Απρίλιος. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης γίνεται γενικός έφορος της αρχής, δηλαδή αναλαμβάνει την ηγεσία της φιλικής εταιρείας.

1821. Μάρτιος. Συγκροτείται ο Ιερός Λόχος, με τη συμμετοχή πολλών Ποντίων Ελλήνων. O Aχιλλέας Aνθεμίδης αναφέρει ότι ο σουλτάνος θεώρησε τον Ιερό Λόχο ως ευξεινοποντιακή στρατιωτική μονάδα και ότι με αυτήν την πρόφαση εξόντωσε τους προκρίτους της Aργυρούπολης του Πόντου. Αναφέρει επίσης ότι με φιρμάνι απαγορεύτηκε στον πληθυσμό της Aργυρούπολης και άλλων περιοχών να υδροδοτείται από τις βρύσες κατά την επέτειο της μάχης του Δραγατσανίου.

1821. Ιούνιος. Μάχη του Δραγατσανίου, οι Ιερολοχίτες ηττώνται. Πόντιοι μαχητές του Ιερού Λόχου καταφεύγουν στη Ρωσία μετά την ήττα. Από τους διασωθέντες Iερολοχίτες εκτιμάται ότι οι 19 κατάγονταν από τον Πόντο.

Σάββατο 26 Μαΐου 2018

Ο Πόντος συναντά την τεχνολογία και τη φύση μέσα από παραδοσιακά στιχάκια..






Γουρπάν -ι- σ’ παρχαρί’ τσιτσέκ’ και Παναΐας δάκρυα, η μύρα σ’ ’κί χορτάεται η ευωδία σ’ ’κί χάται


Μπορεί πλέον η ανάβαση στα βουνά και τα παρχάρια της πατρίδας να μη γίνεται με τον ίδιο τρόπο όπως γινόταν μέχρι πριν από κάμποσες δεκαετίες, όμως οι ευωδιές που πηγάζουν εκεί παραμένουν μοναδικές, αναλλοίωτες, και σίγουρα διαχρονικές στη μνήμη των ανθρώπων.
Βασίλης Καρυοφυλλίδης


[Ο Πόντος συναντά την τεχνολογία και τη φύση μέσα από παραδοσιακά στιχάκια............]ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΝΕΑ


,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

Πατρίδα μ’ τ’ ορμανόπα σου και τα νερά τα κρύα σ’ ’κ’ επόρεσα να ελέπ’ ατα και τρώει μ’ αρωθυμία σ’


[Ο Πόντος συναντά την τεχνολογία και τη φύση μέσα από παραδοσιακά στιχάκια............]ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΝΕΑ


,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

Έι κιτί τόπια έμορφα, τη πατρίδας χωρία, ραχιόπα που επέμ’νετεν με τα νερά τα κρύα


[Ο Πόντος συναντά την τεχνολογία και τη φύση μέσα από παραδοσιακά στιχάκια............]ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΝΕΑ
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,


Θα πάω εβγαίνω ’ς σα ψηλά και τ’ έμορφα ραχία, ν’ ακούω τσοπάν’ σύριγμαν και γαβαλί λαλίαν
[Ο Πόντος συναντά την τεχνολογία και τη φύση μέσα από παραδοσιακά στιχάκια............]ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΝΕΑ


,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

Να σαν εσάς ψηλά ραχιά, κόσμος όλεν ζελεύ’ σας, ’κ’ εντρέπεται ο χείμωγκον, χιονίζ’ και καπατεύ’ σας


[Ο Πόντος συναντά την τεχνολογία και τη φύση μέσα από παραδοσιακά στιχάκια............]ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΝΕΑ

,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,


Εγώ είμαι ραχιόπουλον ’ς σην δείσαν μαθεμένον, σ’ έναν κορτσόπον έμορφον είμαι σουμαδεμένον




[Ο Πόντος συναντά την τεχνολογία και τη φύση μέσα από παραδοσιακά στιχάκια............]ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΝΕΑ


Παρασκευή 27 Νοεμβρίου 2015

Το δωδεκάμηνο... ποντιακά........... ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΠΑΡΟΙΜΙΑ - Τρυγομηνάς, χειμός καιρός και χιόνια σα ραχία







Τρίψον, πλύσον, ξύσον, σκούπ’σον
Τέσσερις προστακτικές που έχουν σχέση με την καθαριότητα του σώματος

ΠΟΝΤΙΑΚΕΣ ΣΟΦΙΕΣ








ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΠΑΡΟΙΜΙΑ

Ο συγγενόν δάκ’ και ’κί ματών’
Ο συγγενής δαγκώνει και δεν ματώνει (γιατί ο πόνος μένει μέσα βαθιά)









Το δωδεκάμηνο... ποντιακά
=========================
Στον Πόντο οι μήνες έχουν ελληνικές ονομασίες (εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων που είναι λατινογενείς). Κάποια ονόματα παραπέμπουν σε θρησκευτικές γιορτές, άλλα έχουν άμεση σχέση με τη γη και τις γεωργικές εργασίες.

Για παράδειγμα, ο Φεβρουάριος, ο μήνας ο λειψός, ονομάζεται Κούντουρος γιατί έχει κοντή ουρά, ενώ ο Χορτοθέρτς είναι ο Ιούλιος ο μήνας του θερισμού για τον Πόντο, όπου λόγω διαφορετικών κλιματολογικών συνθηκών οι γεωργικές εργασίες γίνονται με καθυστέρηση.


Ο Μάιος πάλι είναι ο μήνας που φέρνει όλα τα καλά κι έτσι οι Πόντιοι δικαιολογημένα τον αποκαλούν Καλομηνά, ενώ Σταυρίτεν αποκαλείται ο Σεπτέμβριος που παίρνει το όνομά του από την γιορτή της Ύψωσης του Τίμιου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου.

Οι ονομασίες των μηνών
Ιανουάριος Καλαντάρτ'ς
Φεβρουάριος Κούντουρος
Μάρτιος Μαρτ'ς
Απρίλιος Απρίλτ'ς
Μάιος Καλομηνάς
Ιούνιος Κερασινόν
Ιούλιος Χορτοθέρτ'ς
Αύγουστος Αλωνάρτ'ς
Σεπτέμβριος Σταυρίτεν
Οκτώβριος Τρυγομηνάς
Νοέμβριος Αεργίτες
Δεκέμβριος Χριστενιάρτ'ς


 





Τρυγομηνάς, χειμός καιρός και χιόνια σα ραχία – Οι προετοιμασίες του χειμώνα στον Πόντο τον Οκτώβριο
......................................................................................................................................................


ΑΠΟ

,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,




Τρυγομηνά τον έλεγαν τον Οκτώβριο στον Πόντο, καθώς σε πολλές περιοχές ξεκινούσε ο τρύγος. Οι προετοιμασίες των Ποντίων για τον βαρύ χειμώνα που ερχόταν άρχιζαν, και οι νοικοκυραίοι στρώνονταν στις δουλειές.





Τρυγομηνά τον έλεγαν στην Κερασούντα, την Οινόη, τη Σάντα, τα Σούρμενα, την Τραπεζούντα, τη Χαλδία, τη Ματσούκα και το Σταυρίν, ενώ στην Ινέπολη και τα Κοτύωρα τον αποκαλούσαν
Αϊ-Δημήτρη.

Το μήνα αυτόν προσπαθούσαν να τελειώσουν τις εξωτερικές δουλειές, μάζευαν τους τελευταίους καρπούς των δέντρων –κάστανα, ελιές και όψιμες ποικιλίες μήλων– και μάζευαν ξύλα για το χειμώνα.

Σε κάποιες περιοχές δοκίμαζαν το πρώτο κρασί με τελετουργικό τρόπο, και ετοίμαζαν και το τσίπουρο. Οι παρχαρομάνες κατέβαζαν τα ζώα από τα παρχάρια στους μεζερέδες και τα μαντριά για να ξεχειμωνιάσουν.


Τρυγομηνάς, χειμός καιρός και χιόνια σα ραχία, ας σα παρχάρα έφυγαν
κ’ επήγαν σα χωρία...

Αν δεν έβρεχε τον Οκτώβριο, σύμφωνα με ένα παλιό έθιμο, τα παιδιά έβρεχαν την καταμάγια (τη σκούπα από κουρέλια με την οποία καθάριζαν το φούρνο από τις στάχτες) και γυρνούσαν στους δρόμους χτυπώντας την και φωνάζοντας: «Ντο θέλ'τς; Θέλω ας σον Θεόν βροχήν».

Την πρώτη μέρα του Οκτώβρη τιμούσαν τη μνήμη του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού, και στις 18 του μήνα τη μνήμη του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά. Η μεγαλύτερη όμως γιορτή ήταν στις 26 του μήνα του Αγίου Δημητρίου του Μυροβλήτη, που οι Πόντιοι την τιμούσαν με ιδιαίτερο τρόπο.


Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ ΄΄ΧΑΡΑ΄΄ ΑΝΑΛΟΓΑ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΣΤΗΝ ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟ







«Εύρες την ημέραν τη χαράς, λάγγεψον απάν'»
=========================================

Η λέξη χαρά έχει δύο σημασίες. Η πρώτη είναι το ευχάριστο συναίσθημα, η χαρά.


Στον Πόντο λέγανε: «Καλή χαρά έν’», δηλαδή είναι σε αρίστη κατάσταση· «Χαρά π’ ελέπει ατο», δηλαδή χαρά σ’ εκείνον που το βλέπει.

Όταν θέλανε να καταραστούν κάποιον, του λέγανε: «ατό να έν η χαρά σ’!», δηλαδή αυτό να είναι η τελευταία σου χαρά.

Την ίδια σημασία έχει και στο ποντιακό δημοτικό τραγούδι

Άδελφε, αν έρθες για χαράν, ας φορώ κι αναλλάζω, / άδελφε, αν έρθες για λύπην, άμον το είμαι πάγω.
Στη δεύτερη περίπτωση σήμαινε γάμος. Συχνά άκουγα τον παππού μου, Στέφανο Γαλανίδη, όταν ήμασταν μικροί να λέει σε μένα και τ’ αδέρφια μου: «Να λελεύω σας, να τρώγω τη χαρά εσουν». Δηλαδή να σας χαρώ, μακάρι να αξιωθώ να βρεθώ στο γλέντι του γάμου σας.

Όταν πάλι βρισκόντουσαν με τις παλιές συμπατριώτισσές του και πριν και μετά τον πόλεμο του 1940, κι όταν τα παιδιά τους είχαν φτάσει σε ηλικία γάμου κι έπρεπε να φροντίσουν για το χτίσιμο του σπιτιού και το γάμο τους, τότε δυσκολευόντουσαν πολύ, αλλά τελικά τα κατάφερναν. Έτσι έλεγαν: «Οσπίτ’ που ’κ’ έχτισεν και χαράν που ’κ’ έποίκεν, ας σον κόσμον τιδέν ’κ’ εξέρ’». Με αυτή τη φράση δήλωναν και την πείρα που είχαν αποκτήσει μέσα στην κοινωνία.

Όταν πάλι κάποια ηλικιωμένη έκανε την κοκέτα και ζητούσε πράγματα που δεν ταίριαζαν στην ηλικία της, δεν της χαριζόντουσαν κι έλεγαν: «Την γραίαν είπαν ατεν, ’ς σον ουρανόν χαρά (γ)ίνεται, κι εκείνε πα’ ερώτεσεν, η σκάλα απόθεγκιαν πάει». Δηλαδή είπαν στη γριά ότι στον ουρανό γίνεται γάμος, κι εκείνη ρώτησε, η σκάλα εκεί από πού πάει;

Αλλά και η συμπεθέρα μας Ζωή Ιακωβίδη-Μουρούζη έλεγε κι αυτή για τη χαρά και με τις δύο ως άνω σημασίες.

Όταν παρουσιαζότανε κάποια ευκαιρία στα παιδιά της, στους φίλους της, τους συμβούλευε να μη χάσουν αυτήν την ευκαιρία της ζωής που τους παρουσιάστηκε, κι έτσι έλεγε «Εύρες την ημέραν τη χαράς, λάγγεψον απάν’», δηλαδή: βρήκες τη μέρα της χαράς, πήδα πάνω της, άρπαξε την ευκαιρία.

Αλλά έλεγε και για τη χαρά-γάμος. Σε περίπτωση που κάποια στον έγγαμο βίο της είχε σκοτούρες, δυσκολευότανε να βρει λύση στα προβλήματά της, της έλεγε: «Η χαρά (γάμος) ριζά μ’ ση κυρού τ’ οσπίτ’ (γ)ίνεται». Ο γάμος ρίζα μου γίνεται στο σπίτι του πατέρα, μετά αρχίζουν τα δύσκολα.

Πηγή: Ποντιακή Λύρα του Συλλόγου Ποντίων Χαϊδαρίου, τ. 58 (1995).

http://www.pontos-news.gr/…/eyres-tin-imeran-ti-haras-lagge…



ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ....Ο Τεπεκιόης ...Τραπεζούντος



Ο Τεπεκιόης (Τραπεζούντος)
===========================
Επήεν επήεν έτον έναν καράβ’ και κάπ’ επέγ’νεν. Αλλομίαν εέντον τρανόν φουρτούναν τη νύχτα κ’ επάτεψεν το καράβ’ κι όλ’ που έσαν απέσ’ εφουρκίγανε. Δυ’ νομάτ’ μαναχόν επρόφτασαν κ’ έρπαξαν έναν τρανόν σανίδ’ κ’ έσυραν ’ς τη θάλασσαν κ’ εκάτσαν απάν’ και τα φουτούνας επαίρ’ναν ατ’ς κ’ επέγ’νανε. Νύχτα έτον και ’κ’ έλεπαν που φέρ’ ατουνούς η θάλασσα. Αλλομίαν επασλάεψεν να μερών’ κ’ η θάλασσα πα ελιμανλάεψεν κι ατείν’ είδανε απομακρά βουνά κ’ εχάραν. Αλλομίαν εντώκαν κωπίν με τα χέρα ’τουν κι ας τα κάμποσα ώρας κ’ ύστερα εξήβαν έξ’.

Κ’ επεκεί ας την πείναν ελυγοθύμεσαν, είπανε «για ας πάμε τερούμε, λάχ’ κάτ’ ευρήκομε και τρώγομε». Επήγαν αδά, επήγαν ακεί, κανείναν ’κ’ έλεπανε, νε ανθρώπ’ς και νε οσπίτα. Όλων ύστερα επήγαν ηύρανε έναν τρανόν μαγαράν και είπαν «ας εμπαίνωμε αδαπέσ’, πέκιταμ κάτ’ ευρήκομε». Αλλομίαν εμπαίν’νε απέσ’ και ντο ελέ’πνε! Έναν τρανόν ζύμωτρον γομάτον λαπάν κι άλλ’ έναν κι άλλο τρανόν γομάτον γάλα. Ας την χαράν ατουν επέταξαν κ’ εσίμωσαν να τρώγ’νε. Αλλομίαν είπανε: «Κι αμ’ αν τρώγωμε κ’ έρται χολάσκεται τη μαγαράς ο σααπής; Πέκιταμ έν’ δράκος και χολάσκεται και τρώει μας. Έλα ας περ’μένωμε, λάχ’ έρται ήντσαν κι αν έν’». Αλλομίαν επερ’μέσσαν, επερ’μέσσαν, κανείς ’κ’ έρθεν κι ατείν ας την πείναν τ’ ομμάτα ’τουν ερρούξαν έξ’. «Έλα ας τρώγωμεν έννα ξα, είπαν, κ’ επεκεί περ’μένομε. Και κανείς αν έρται, παρακαλούμ’ ατον και τιδέν κ’ ευτάει μας. Ας τρώγωμε, είπαν, κ’ ήνταν θέλτς ας γίνεται. Όνταν θ’ αποθάνωμε ας σο λιμόν, καλλίον μι έν;». Αλλομίαν έφαγαν έναν ξα λαπάν κ’ έπιγαν κ’ έναν ξα γάλαν κ’ εχόρτασαν. Πόσον θα έτρωγαν; Εκείνα έσαν κοτζά ζύμωτρα. Κ’ επεκεί εκάτσαν και περ’μέν’νε τση μαγαράς το σααπήν.

‘Σ το βράδον απάν’ ελέπ’νε από μακρά είναν άνθρωπον απαδά ακειαπάν’ ψηλόν κ’ εσούρευεν έναν τρανόν σουρίν πρόβατα αποπαγκαικά ας τα βουνά κ’ έρχουτουν. Είχεν κι’ απάν’ ’ς σο κιφάλ’ν ατ’ μαναχόν έναν ατόσον ομμάτ’ κ’ έκλιθεν κα το κιφάλ’ν ατ’ κ’ εποίν’νεν αέτσ’ κ’ ετέρ’νεν. Έτον τεπεκιόης. Αλλομίαν έρθεν έρθεν κ’ εσίμωσεν ’ς τη μαγαράν κι ατείν’ ας το φόβον ατουν ετρόμαξαν. Ντο να ’φτάγ’νε οι μαυρ’! Εκείνος πα έρθεν να βάλλ’ ’ς τη μαγαράν τα πρόβατα κι άμον ντο είδεν ατουνούς εχάρεν. «Πως έτον κ’ ερρούξετε αδά ’ς σον τόπον;» είπεν ατ’ς. Εκείν’ παλ’ είπαν «αέτσ’ κι αέτσ’ έπαθαμε κ’ εψόφεσαμε ας την πείναν κ’ έφαγαμε έναν ξα γάλα κ’ έναν ξα λαπάν, μη χολάσκεσαι». Εκείνος αφορμήν εράευεν, εθύμωσεν και λέει ατ’ς. «Γιατί έτρωετε ας τ’ εμόν το φαείν; Αρ’ εγώ πα θα τρώω εσάς» και επιάσεν έσυρεν ατ’ς απέσ’ ’ς τη μαγαράν με τα πρόβατα κ’ ετζούπωσεν την πόρταν με έναν τρανόν πέτραν να μη επορούν κι’ ανοίγ’ν’ ατό. Αλλομίαν ερώτεσεν ατ’ς. «Ντο έν’ τ’ όνεμαν εσουν;». Ο είνας είπεν τ’ όνεμαν ατ’, άλλος κι’ άλλο δαβολισμένος είπεν. «Τ’ εμόν τ’ όνεμαν έν’ Κανείς».

Ύστερα έφαεν ο τεπεκιόης ’ς σο μίαν όλον το ζύμωτρον τη λαπάν κ’ ερρούφιξεν και όλον το γάλαν ’ς έναν νεφέσ’. Κ’ επεκεί έψεν τ’ άψιμον κ’ εσέγκεν εκεί έναν σούσ’ κι’ άμον ντο έξαψεν, επήρεν εκάρφωσεν ατο ’ς έναν πρόβατον κ’ ετσούχνιξεν ατο απαγκέσ’ ’ς ση βρούλαν και έχωσεν ατο ολόεν ’ς το στόμαν ατ’ κ’ εκούρτεσεν ατο. Ύστερα έξαμεν ξαν το σούσ’ κ’ επήεν εκάρφωσεν ατο ’ς τον είναν τον άθρωπον κ’ εκαβούρεψεν ατον έναν ξα απάν’ ’ς σο άψιμον κ’ έφαεν ατον ολόεν. Αλλομίαν έβαλεν ξαν το σουσ’ ’ς τ’ άψιμον να ξάφτ’ και τρώη και τον άλλον και είπεν «ας εξαπλούμαι έναν ξα κ’ επεκεί σ’κούμαι τρώγω κι’ ατόναν».

Ο άλλος ο μαύρος ας το φόβον ατ’ ετρόμαξεν κ’ έλεγεν απέσ’ ατ’. «Αούτος εμέν πα θα τρώη, ντο να ’φτάγω;». Ο τεπεκιόης εξαπλώθεν ν’ αναπέεται έναν ξα κ’ επήραν ατον τ’ ομμάτα ’τ’ κ’ επασλάεψεν να ρουχνίζ’. Εκείνος άμον ντο ετέρεσεν πως έρρουξεν και κοιμάται βαθέα, επήεν εξέγκεν το σούσ’ ας τ’ άψιμον κ’ εσίμωσεν αλαφρά αλαφρά και ξαμμένον σίτ’ έτον εκάρφωσεν ατο απέσ’ ’ς τ’ ομμάτ’ν ατ’ κ’ εστράβωσεν ατον. Ατός ελάγγεψεν κ’ εσ’κώθεν κ’ έτρεχεν αδά ακεί σίτ’ εκούιζεν ακεί ’ς τα κεσέδες απισκέσ’ ’ς τα πρόβατα και ’κ’ επιάσκουντουν. Αλλομίαν ο τεπεκιόης ετέρεσεν πως ’κι θα επορή να πιάν’ ατόν, εξήβεν έξ’ μερέαν κ’ επάτεσεν κ’ εσούριξεν. ’Σ το μίαν ντο τερείς εσύ! Ετοπλαεύταν εκαικά πέντε δέκα τεπεκιόζ’ κ’ ελέπ’ν ατόν στραβόν κι’ ορωτούν ατον. «Ντ’ έπαθες; τσ’ εστράβωσε σε;». Εκείνος πάλ’ είπεν «ο Κανείς εστράβωσε με!». Ατείν’ πα είπαν ανάμεσα τουν. «Αούτος κανείς ας το ’κ’ εστράβωσεν ατον, ο Θεός εστράβωσεν ατον, άιτε πάμε». Κ’ επήγαν εδήβαν. Ο τεπεκιόης ’κ’ εθέλεσεν άλλο τιδέν να λέη ατ’ς, εφοάτον γιάμ’ ευρήκ’νε τον άθρωπον και τρώγ’ν ατον εκείν’. Κι’ ας τ’ επήγαν εκείν’, εσήβεν ξαν απέσ’ ’ς τη μαγαράν κ’ εράεψεν εράεψεν, ξαν και ’κ’ επόρεσεν να πιάν’ ατοναν.

Αλλομίαν εμέρωσεν και τα πρόβατα ερχίνεσαν να ταράουντνα κ’ εκούιζαν μπε! μπε! Κι ο τεπεκιόης εγοίκ’σεν πως εμέρωσεν και είπεν. «Ατώρα σίτ’ εβγάλλω τα πρόβατα, στέκω απάν’ ’ς την πόρταν κι’ αν έρται να δαβαίν’, πιάν’ ατον κι’ αν ’κ’ έν’, τζουπώνω ξαν την πόρταν κ’ εμπαίνω απέσ’ και ατότε κολάγια πιάν’ ατον». Αλλομίαν ένοιξεν την πόρταν κ’ εστάθεν απάν’ κι’ απ’ έναν έναν πρόβατον ετέρ’νεν με τα χέρα ’τ’ κ’ εδέβαζεν. Εκείνος πα επήεν ’ς την πόρταν καικά με τα πρόβατα, κι’ άμον ντο είδεν έναν τρανόν κράρ εδαβαίν’νεν κ’ έστεκεν, εσήβεν αφκάτ’ αθε και ’ς τα τέσσερα απάν’ εξήβεν ας την πόρταν κι ο τεπεκιόης ’κ’ εγροίκ’σεν ατο κι’ άμον ντο εδήβεν, εδώκεν ατο φωτίαν, έφυεν κ’ εκατήβεν ’ς το γιαλόν. Ο τεπεκιόης ας τ’ εξέγκεν όλα τα πρόβατα, εράεψεν, και ’κ’ ηύρεν ατον. Και εκείνος άμον ντ’ εκατήβεν ’ς το γιαλόν, είδεν έναν καράβ’, εδαβαίν’νεν κ’ έστεκεν και ελάλεσεν με το χέρ’ν ατ’ και έρθαν επήραν ατον και επήεν εδήβεν.

ΠΗΓΗ: Σίμος Λιανίδης, Τα παραμύθια του ποντιακού λαού, έκδ. Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, Αθήνα 1962.
Διατηρήθηκε η ορθογραφία και η σύνταξη του συγγραφέα.

http://www.pontos-news.gr/pontic…/…/o-tepekiois-trapezoyntos




Σάββατο 19 Ιουλίου 2014

ΤΗΣ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ






Markos Bistakis




ΤΗΣ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ

της Δεσποινής τα πρόβατα, της Δεσποινής τ αρνία
της Δεσποινής ο κρίαρον ο χρυσοκωδωνάτος.
Σ' σης Δεσποινίτσας την αυλιάν ζεστόν ήλιος επαίρεν,
ην τις επαρρίγασεν (κρύωσε πολύ) ας πάει εκεί χουλιούται.
Σ΄σης Δεσπινίτσας την αυλίαν παούν χλοή στρωμένον,
ην τις επαρανύσταξεν , ας πάη εκεί κοιμάται.
Σ' σης Δεσποινίτσας την αυλίαν κρύον και πεγαδομμάδην,
ην τις αν επαραδίψασεν , ας πάη εκεί να πίνη.




ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ
ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΣΑΒΒΑΣ
1870





   

Η ποντιακή διάλεκτος




Νικολέττα Χατζηανδρεου



Η ποντιακή διάλεκτος
==================


Η ποντιακή είναι μία από τις λίγες διαλέκτους του ελληνικού λαού που σχετίζονται τόσο άμεσα με την αρχαία ελληνική γλώσσα.




Με τη γεωγραφική της έννοια δεν υφίσταται πλέον, όμως ακόμη και τώρα, παρά το ότι πέρασε σχεδόν ένας αιώνας από τότε που ο Ποντιακός Ελληνισμός εκπατρίστηκε, εξακολουθεί να υπάρχει σε πολλές περιοχές τής Ελλάδας και κυρίως στη Μακεδονία όπου είναι εγκατεστημένοι αμιγείς ποντιακοί πληθυσμοί. Ο γλωσσολόγος Άνθιμος Παπαδόπουλος, προβλέπει ότι με το πέρασμα του χρόνου θα συμβεί η πλήρης γλωσσική αφομοίωσή της εξαιτίας της επίδρασης της νεοελληνικής γλώσσας και θα καταταγεί στην κατηγορία των νεκρών γλωσσών.


Η ποντιακή διάλεκτος προέρχεται από την αρχαία Ιωνική, λόγω κυρίως της καταγωγής των αποίκων του Πόντου από την Ιωνική Μίλητο. Οι επιδράσεις που δέχτηκε στο πέρασμα των 26 αιώνων ζωής, προέρχονται από την κοινή των Αλεξανδρινών χρόνων, και από τη μεσαιωνική κοινή του Βυζαντίου. Επηρεάστηκε επίσης από τους Γενουάτες και Βενετσιάνους της Τραπεζούντας, τους Πέρσες και τους Γεωργιανούς, καθώς φυσικά και από τους Τούρκους. Αξιοσημείωτο όμως είναι ότι, έγιναν προσμίξεις με ξένες λέξεις, οι οποίες ωστόσο δεν έμειναν αναφομοίωτες, αλλά εξελληνίστηκαν και εντάχθηκαν στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής, συμμετέχοντας έτσι στην εξέλιξη της γλώσσας. Παράδειγμα το τουρκικό ρήμα aramak έγινε στα ποντιακά αραεύω (αναζητώ), κι έδωσε νέα παράγωγα, αράεμαν (αναζήτηση-ψάξιμο) και αραευτής (ερευνητής).



Μερικά από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της γνωρίσματα είναι:



1. Η διατήρηση της προφοράς του ιωνικού η ως ε (νύφε αvτί νύφη, κλέφτες αντί κλέφτης, έτον αντί ήτο, κλπ.).

2. Η διατήρηση του ιωνικού σ, αντί του τ (κοσσάρα αντί κότα, σεύτελον αντί τεύτλον, κλπ.).

3. Η διατήρηση του ω (με έκπτωση σε ο) ακόμη και στις περιπτώσεις που η κοινή νεοελληνική το έχει μετατρέψει σε ου (ζωμίν αντί ζουμί, ρωθώνι αντί ρουθούνι, κωδώνι αντί κουδούνι κλπ.).

4. Η διατήρηση ασυνίζητων των φωνητικών συμπλεγμάτων -ια , -ιο (καρδία αντί καρδιά, παιδία αντί παιδιά, ποπαδία αντί παπαδιά, κλπ.).

5. Η διατήρηση του αναβιβασμού του τόνου στην κλητική (Νίκολα αντί Νικόλα, γάμπρε αντί γαμπρέ, κλπ.).

6. Η διατήρηση των θηλυκών επιθέτων σε -ος αντί σε -η ( η άλαλος αντί η άλαλη, η έμορφος αντί η όμορφη, κλπ.).

7. Η διατήρηση του αορίστου της προστακτικής σε -ου, αντί -ε (ποίσον-ποίησον αντί ποίησε, κόψον αντί κόψε, κλπ.).

8. Η διατήρηση της παθητικής κατάληξης -ουμαι (κοιμούμαι αντί κοιμάμαι, φανερούμαι αντί φανερώνομαι, κλπ.).

9. Η διατήρηση της κατάληξης της προστακτικής του παθητικού αορίστου -θετε (ιωνικά) αντί του -θητε (αττικά) (αγαπηθέτε αντί αγαπηθείτε, κοιμεθέτε αντί κοιμηθείτε, κλπ.).

10. Η διατήρηση του ιωνικού ουκί, αντί του αττικού ουχί, και η μετάπτωσή του, με αφαίρεση της πρώτης συλλαβής του ου ("κι θέλω" αντί "δεν θέλω", "κι τρώγω" αντί "δεν τρώω" κλπ.). Το αρνητικό μόριο "κι" διαστέλλει την ποντιακή διάλεκτο από όλες τις άλλες ελληνικές διαλέκτους που έχουν το μόριο δεν, προερχόμενο από το αρχαίο ουδέν. Οι Πόντιοι έχουν τη λέξη τιδέν (τίποτε, καθόλου), που προήλθε από το ουδέν. Οι προσωπικές αντωνυμίες που μπαίνουν ως αντικείμενα των ρημάτων, τοποθετούνται πάντα μετά από αυτά(λέγωσε αντί σου λέω, κρούωσε αντί σε χτυπώ, φιλώσε αντί σε φιλώ, κλπ.).



Δεν είναι επίσημη γλώσσα καμίας χώρας και δεν διδάσκεται. Παρ' όλα αυτά, πολλοί Σύλλογοι και οργανώσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, διατηρούν και μεταλαμπαδεύουν την Ποντιακή Διάλεκτο μέσω μαθημάτων, βιβλίων, συνεδρίων και άλλων δραστηριοτήτων. Η πιο συνηθισμένη μέθοδος διδασκαλίας σήμερα, είναι η προφορική.


Πηγή schooltime



Thessaloniki Arts and Culture http://www.thessalonikiartsandculture.gr/

http://www.thessalonikiartsandculture.gr/blog/epilegmena-arthra/i-pontiaki-dialektos#.U76uF_l_vQ2

  



Τρίτη 1 Ιουλίου 2014

ΠΟΝΤΙΑΚΑ......ΔΙΑΦΟΡΑ.....


Markos Bistakis



Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ

Καλοί γειτόνοι έλεγαν: καταίβα 'συ σ' σην Πόληιν.
Τον άρχονταν απαίντεσα απάν' σ' σο μεσόστρατον.
Ατόν εγώ ερώτεσα και απολοϊάν 'κ εδώκεν.
Τον μαύρον ατ' εγύρισεν, μαύρος ερημωμένος,
την γην δάκρυα εγόμωσεν, απολοϊάν 'κ εδώκεν.
Ερώτεσα τον θεραπούς, απολοϊάν 'κ εδώκαν.
Και πάλιν 'ξάν ερώτεσα Θεού παρακαλίας.
Και 'εκείν' απελογάθανε, που είναι τα γένητα σου;
Εγώ έμουνα μάστορας(Αρχηγός των Κάστρων της Ματζούκας
που τον έστειλε ο πατέρας του να μάθει για την
Τραπεζούντα) σ' σ' Ελλενικά τα κάστρα.
και οι Έλλεν' εμέν ώρισαν, καταίβα 'συ σ' σημ Πόλιν.
-Ντο να λέγουμεν, παλληκάρι; ντο να λέγουμε, νέε μ'.
Τούρκικα είν' τα κάτεργα, Τούρκικα τα φουσάτα (δηλαδή,
κυριεύθηκε η Τραπεζούντα).
Κακόν χαπέρ επαίρα 'γω, και πάγω πις 'σον κύρη μ'.
'σού ήλιου το βασόλεμαν 'σο παραθύρ ευρέθα.
Έρται η μάννα μ' ερωτά με την καλήν (τη σύζυγο) μ' εντάμαν.
Η μάννα μ' ξάν ερώτεσεν, και η καλ' φωνήν κ' εδώκεν
και οι καλοί μ' οι γείτονες σείτ' (ενω) ερωτάνε κλαίγνε.
Αλλ' οί εμάς και βάϊ εμάς, πάρθεν η Ρωμανία.
-Έπαρ, υιέ μ' την σπάθην σου τ' Ελλενικόν κοντάρι σ'
δέβ' ατουνούς σκόρπισον ατς 'σαν άνεμος τα φύλλα.
Χίλιους έκοψα την πορνήν, χίλιους το μεσημέριν,
Ο Θεός έστεσεν βροχήν, και βρέχει τουρκοπούλια.
Ο Θεός έστεσεν την βροχήν, βροντούν τα Εγκλησίας.
Ντ' έποκαμε σε, ναι θεέ μ' στα αίματα βαμμένοι.
Σαράντα χρόνια 'χτέσκουντουν του ξένου μου ο κάστρον
και ατώρα να χαλάγεται με το βαρύν την σπάθην;
Εκεί πουλία κελαϊδούν με φλιβερόν λαλία.
εκεί Έλλενοι επέθαναν μύριοι παλληκάρια.


======================



             

Markos Bistakis




ΠΟΝΤΙΑ ΜΗΛΑ


------------


Ο καρπός και το δέντρο....μήλο και μηλιά.



Γλυκόμηλα....τα μελίμηλα των αρχαίων.


Στυπόμηλα....ξυνόμηλα.



Αγρόμηλα....μικρα άγρια με οξύτητα στη γεύση.



Σινάπια....γλυκόξινα, αρωματικα με μεγάλη


διάρκεια.Ίσως έρχονται απο την Σινώπη (Σινάπ).


Χειμωνόμηλα....μετρίου μεγέθους,πορφυρά,


ωριμάζουν τον Νοέμβρη.


Κιμισχαναλίδικα...μεγάλα ,τρυφερα, μυρωδάτα και λίγο 

ξινά.



Γεμουρόμηλα...απο το χωριό Γέμουρα, τρυφερα, 

μυρωδάτα και 

γλυκόξινα. Διατηρούνται πολύ χρόνο και οι σπόροι του

χωνεύονται. Υπάρχει μια παροιμία...""τ' εσά μήλα ας του 

ανθούν,

τ' εμά τα δόντα σουόυζ'νε""= όταν ανθίσουν οι μηλιές σου


θάχουν πέσει τα δόντια μου
                                           
================================                                   
 

Πέμπτη 29 Μαΐου 2014

ΜΕΡΜΥΚΑ........ΠΟΝΤΙΑΚΟΝ....




ΜΕΡΜΥΚΑ

Η Μέρμυκα, Η Μέρμυκα , η σιλιομαγεμεύνη (η φοβερή),
εφόρεσεν και νέλλαξεν, και ξέβεν σ' σα ρασία.
Επαίρεν και τη σπάθιαν ατς είς το δεξιόν το 'σέρι ατς,
επαίρεν τα βουνά , βουνά, και παρχαρομύτια(κορυφές οροσειρών),
και έσυρεν την σπάθαν ατς, Σαρακενόν εντώκεν(κτύπησε).
-Θεέ μου, και αν θυμώνσ εσύ, εγώ ταίμαν ατ' πίνω,
σην Πόλιν τρώγον Χριστιανούς και σ' το Μουσίρ Ρωμαίους,
εγώ ατόν θαλίζω (θα κομματιασω) τον, και σον Μεχμέτ θα στείλω.
Πέντε υιούς μ' εκότωσαν και τον μικρόν μ' εφέκαν,
εμέν μάννα ελαλνανε δεμένοι και φλυγμένοι .....

Εννεά χρόνους 'πορπατέσεν και ο μικρόν σ΄άνοικ' όρη,
και εστοιχούνανε (συν'αντησαν) ατόν δράκοι(έλληνες πολεμιστές) και λεοντάρια,
τους λεβέντους(τούρκοι πολεμιστες) 'παιτεθάνε στου ήλιου τα παρχάρια(οροσειρές),
και όντας 'πήγαν 'σ σα Φράχταινα τρίοι μονοί επέμναν.

Εκεί ακούγουν 'ναν φωνήν Ελληνικόν λαλίαν,
εκεί ακούγουν 'ναν φωνήν, αλλ' οί εμένα , μάννα.
Εκεί εύρανε τον υιόν μου τουρκοκονταρισμένον.....
Πολλά φοράς ΄πεθάνα 'γώ σ' σου υίου μ' την ωλένα (Αγκαλιά),
ας σκότεναν αντίς εσέν την άχαρον την μάνα σ'.


 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΟΝΤΟΥ
ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΣΑΒΒΑΣ
1870













Δευτέρα 26 Μαΐου 2014

ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ





ΑΠΙΔ'
------
Το δέντρο και ο καρπός....άπιον στα αρχαία Ελληνικά...απίδι και απιδιά....
αχλάδι και αχλαδιά.


Γλυκάπ':γλυκό στη γεύση, πρώιμα ωριμασμένο και μικρού μεγέθους.

Μερμηκάπ': μικρό και στιφό, το πρώτο συνθετικό της λέξης...μερμήκα=μυρμήγκι.

Σορομυράπ':μοιάζει με χειρόμυλο, μεγάλο, γεμάτο γλυκό χυμό,με κιτρινο φλοιό και σάρκα.

Ξυλάπ': σκληρό , μετρίου μεγέθους και ξυλώδες.

Καρπουζάπ': ο χυμός του μοιάζει με αυτόν του χειμωνικού καρπουζιού, μεγάλου μεγέθους.

Καβουνάπ': η γεύση του μοιάζει με αυτή του πεπονιού.

Λεμονάπ': γευση λεμονιού, με πολύ χυμό και μέτριο μέγεθος.

Κιμισχαναλίδικον: απο το τόπο καταγωγής του, Κιμισχανά=Αργυρόπολις
νότια της Τραπεζούντας, μυρωδάτο, γλυκο και τρυφερό.

Μαυράπ': απο το μαύρο χρώμα, μικρό και λίγο σκληρό, με πολύ χυμό.

Χατζατζούρ':το αχλαδι της Λαζίας, μεγάλου μεγέθους, μελανό, σκληρό φλοιό αλλά μαλακή σάρκα,γλυκό, με πολύ χυμό.

Κολογκυθαπ':η γεύση του μοιάζει με αυτή του κολοκυθιού.

Αγράπ': λέγεται και...αγράδ'.

Χειμωνάπ':μετρίου μεγέθους, ωριμάζει το χειμώνα,σκληρό, γλυκό , με λίγο χυμό.

Πετράπ':λόγο της σκληρότητας, δεν είναι γλυκό.""άμον μάντζ' απίδ' πάντα στέκ' σ' την γούλα μ' κι αν"=σαν άγουρο απίδι πάνοτε στέκεται στο λαιμό μου,












ΠΟΝΤΙΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ

"" τ' αγούρια κακεύρετα είν".
------------------------------
τα άρενα ειναι δυσέυρετα.


""εγύρεψεν αρρωστικά ντό 'κ' ρίν' ντό 'κ ευρισκούνταν,
αγριολαφίτσας 'ξυγαλαν, αγροπροβάτου γάλαν"".
------------------------------------------------------
απάιτησε νοσήλια που δεν μπορούσαν να βρεθούν,
αγριελαφιου ξυνόγαλο και αγριοπροβάτου γάλα.

""Ο δε τσίτσικας είπεν ότι δεν είχα άδεια,
αλλά ετραγώδουν και εξεφάντωνα""..
---------------------------------------------
ο τζιτζικας είπε πως δεν είχε ασχολία
και έτσι τραγουδά και ξεφαντώνει.

""τα λόγια μ' επήγαν 'σσον αγέρα"".
-----------------------------------
ήταν ανώφελα τα λόγια μου.
--------------------------
ουμοί μεν λόγοι πρός αιθέρα φρούδοι άτην ριφθέντες.

""αβούτο το γιατρικόν επήρεν τον αθέραν τη' πλέγας"".
-----------------------------------------------------
αυτό το γιατρικό καταπολέμησε την φλεγμονή της πληγής.

""τ' εσ'ον τ' ακουμπιστέριν εγενόμουν"".
-----------------------------------------
έγινα στο στήριγμα σου.

""ακουστόν εχ' άτο"".
άκουσα αό αλλου και έμαθα.

""άλας και νερόν να γίνταν τα κατάρας ι- μ'""
---------------------------------------------
νερό κι αλάτι να γίνουν οι κατάρες μου.



Τα ήθη και έθιμα, τα δημοτικά τραγούδια και οι 

παροιμίες, οι παραδόσεις και οι θρύλοι αποτελούν το 

λαϊκό πολιτισμό που είναι ο καθρέφτης ενός λαού. 

Μελετώντας τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό, αντικρίζει 

κανείς ένα λαό απλό και αληθινό, συγκροτημένο πάνω 

σε στέρεο προσανατολισμό, με πίστη στο παρελθόν και 

αισιοδοξία για το μέλλον, με ιδανικά και αξίες. Και αυτό,

 γιατί υπάρχει αδιάσπαστη ενότητα ανάμεσα στον 

ελληνικό λαϊκό πολιτισμό, τον αρχαίο και το νεότερο. 

Κάθε έθιμο και δοξασία του λαϊκού πολιτισμού προχωρεί 

στα βάθη του παρελθόντος, φτάνοντας όχι μόνο στους 

κλασικούς χρόνους, αλλά μερικές φορές στα βάθη της 

προϊστορίας.


Αναμφίβολα, λοιπόν, μέσα από το λαϊκό πολιτισμό 

αναζητάμε τις ρίζες μας και ανακαλύπτουμε τη 

φυσιογνωμία μας ως λαός, πιστοποιούμε την ταυτότητά

 μας, θωρακίζουμε τη συνέχιση του έθνους μας. 

Εναρμονίζουμε το χθες με το σήμερα και χτίζουμε το 

αύριο...








ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΦΥΤΑ
Αγγούρ'....αγγούρι....."Καλανταρί' αγγούρα"...Το Γενάρη ζητά αγγούρια.
Αγράπ'....άγριο απίδι...απιδιά....Στην Κεφαλλονιά..αγραπίδι...αγραπιδιά.
Αεδημητρί τσιτσέκια....λουλούδια που ανθούν τον Οκτώβρη...αγιοδημητριάτικα.
Ακσαμτσιτσεγίν....νυχτολούλουδο.
Αλάτ'...έλατο...."σ' αλάτα παίζει το ταούλ΄, σ' του Κυριακού χορεύ 'νε".
Αναράτζ'...νετρατζιά ...νεράτζι.
Ανησόν...άνιθος.
Ανισόν...γλυκάνησος....αρχαια ελληνικά....άνισον.
Αντράχνα....κουμαρια ...κούμαρο...αρχ.ελ....αδράχνη και ανδράχλη.
Απανόζ'....έβενος.













Η Ποντιακή διάλεκτος και η λεκτική της σχέση με την 
αρχαία Ελληνική.

==============================================

Γράφει η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου

Φιλόλογος

Η ποντιακή διάλεκτος μαζί με την καππαδοκική, την 
τσακώνικη και την κατωιταλική συνιστούν το σύνολο 
των διαλέκτων της νεοελληνικής γλώσσας. Ειδικότερα, 
η ποντιακή και η καππαδοκική αποτελούν τα λεγόμενα 
μικρασιατικά ιδιώματα. Αναφορικά με την ποντιακή
 διάλεκτο αξίζει να σημειωθεί πως έλκει την καταγωγή 
της από την ιωνική διάλεκτο της αρχαίας ελληνικής, 
καθώς Ίωνες ήταν οι άποικοι της Σινώπης, οι οποίοι με 
τη σειρά τους αποίκησαν τις άλλες παράλιες πόλεις του
 Εύξεινου Πόντου.

Δυστυχώς, δε γνωρίζουμε ικανοποιητικά την εξέλιξη της 
ποντιακής διαλέκτου από τα πρώτα της στάδια μέχρι 
και την αρχή της περιόδου της Τουρκοκρατίας, καθώς 
το μοναδικό γραπτό μνημείο που διασώθηκε είναι μια 
επιγραφή του 1306, ενώ αναφορικά με τη φωνητική της 
γνωρίζουμε πως είχε διαφοροποιηθεί από την κοινή 
δημοτική γλώσσα του Βυζαντίου, ήδη από τον 12ο
 αιώνα, χάρη στην παρατήρηση του Ευσταθίου, 
αρχιεπίσκοπου Θεσσαλονίκης: «Τα γουν ακάνθια, 
αχάντια τινές φασίν εώων ανδρών», γράφει στη δική 
του 

Ιλιάδα.

Η γεωγραφική εξάπλωση του Εύξεινου Πόντου είχε ως 
αποτέλεσμα και την επέκταση των ορίων, μέσα στα 
οποία μιλιόταν η ποντιακή διάλεκτος. Έτσι, η ομιλία 
της ποντιακής διαλέκτου ξεκινούσε στα δυτικά από την 
Ινέπολη(Ιωνόπολη) κι έφτανε ως τη Ριζούντα και την 
Κολχίδα στα ανατολικά, συμπεριλαμβάνοντας σαφώς 
και την ενδοχώρα ανάμεσά τους. Η πιο μεγάλη 
ενδοχώρα στην οποία ακουγόταν η ποντιακή διάλεκτος
 ήταν αυτή της Τραπεζούντας με τις περιοχές της 
Γεμουράς, της Ματσούκας, της Σάντας, της Κρώμνης 
και της Χαλδίας.

Μόνο στην περιοχή της Πάφρας και στην ενδοχώρα, 
που αυτή περιλαμβάνει, μεταξύ των περιοχών Κάβζας- 
Βεζυρκιοπρού- Λαοδίκειας οι ποντιακοί πληθυσμοί 
ήταν τουρκόφωνοι, εξαιτίας των συστηματικών διώξεων
 και βασανιστηρίων, που εξαπέλυσαν οι Τούρκοι 
εναντίον των Ελλήνων ξεκινώντας από την πτώση της 
Τραπεζούντας το 1461. Τις πιο άγριες μορφές της 
τουρκικής θηριωδίας τις γνώρισαν οι κάτοικοι της 
Πάφρας και της Αμισού, όταν οι Τούρκοι σε μια μέρα 
μόνο έκοψαν 1500 γλώσσες Ελλήνων για να εκφοβίσουν
 τους Έλληνες και να πάψουν να μιλούν οριστικά τη
 μητρική τους γλώσσα, όπως παραδίδουν οι ιστορικοί 
συγγραφείς Οικονομίδης Δημοσθένης και 
Βακαλόπουλος Απόστολος. Έτσι, οι κάτοικοι αυτών των
 περιοχών έχασαν την ελληνική τους γλώσσα, 
διατήρησαν όμως ακέραιη, αν όχι επαυξημένη, την 
ελληνική τους συνείδηση και τη χριστιανική τους πίστη.
Η ποντιακή διάλεκτος, αν και δέχθηκε επιδράσεις από
 την τουρκική κι ενσωμάτωσε λέξεις από ξένες γλώσσες
 (περσικές, αραβικές, ρωσικές) εξαιτίας της
 γεωγραφικής 
θέσης του Πόντου διατήρησε ατόφιες λέξεις κι 
εκφράσεις 
της αρχαίας ελληνικής, οι οποίες δε διασώθηκαν στη 
νεοελληνική γλώσσα, ή είναι εγγύτερα στην αρχαία 
ελληνική απ’ ότι είναι η σημερινή νεοελληνική τους 
μορφή. Παραθέτουμε πολλές λέξεις κατατάσσοντάς τις 
στα αντίστοιχα μέρη του λόγου:

Ρήματα:
,,,,,,,,,,,,,,,,,,


Σπογγίζω (=σκουπίζω, συναντάται ακόμα και στις 
Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη), διακλύζω 
(=ξεπλένω με νερό), αλίζω (=αλατίζω), εγκαλώ 
(=κατηγορώ), αναλύω (=μουσκεύω), ή ελαφρώς 
παραλλαγμένα όπως τα ρήματα, γλύνω (=εκλύω), 
τσανίζω (=κατανίζω), αναστορώ (=ανιστορώ), υβρίζω 
(ενώ στα νέα ελληνικά λέμε βρίζω).

Ουσιαστικά:

(ι)χώρ (=ζωογόνος ουσία, το υγρό που έρρεε στις
 φλέβες του μυθικού γίγαντα Τάλου, στα ποντιακά ο 
κρόκος του αβγού), στέγος (=στέγη), ψύχος (=κρύο), 
φέγγος (=το φως του φεγγαριού), άρκος (=αρκούδα), 
έγκλημα (=κατηγορία), ή ελαφρώς παραλλαγμένα όπως
 κιντέα (=κνίδη, τσουκνίδα), κοχλίδ’(ιν) (=κοχλίας, 
σαλιγκάρι).

Επίθετα:

Άναλος (=ανάλατος), άβρωτος (=αυτός που δεν
 τρώγεται), ανώμοτος (=αυτός που δε σέβεται το νόμο), 
έμνοστος (=νόστιμος), ή ελαφρώς παραλλαγμένα όπως 
ημ’σός (από το αρχαίο ήμισυς), παλαλός (από τη 
μετοχή απολωλώς του ρήματος απόλλυμαι=χάνομαι, 
άκλερος( =άκληρος)


Επιρρήματα:
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

Όθεν (=όπου, απ’ όπου), άνθεν (από το άνωθεν), κάθεν 
(από το κάτωθεν), απέσ’ (=από +έσω), άγκαικα (άνω + 
κάτω)

Αντωνυμίες:

Τ’ εμόν (=δικό μου), τ’ εμέτερον (=δικό μας), αούτος, 
αούτε (αυτός, αυτή, διατήρησε την προφορά της 
αρχαίας ελληνικής), καθείς.

Η διατήρηση όλων αυτών των λέξεων της αρχαίας 
ελληνικής στην ποντιακή διάλεκτο είναι εντυπωσιακή 
και καταδεικνύει τη δύναμη και την αξία που έχει, όχι
 μόνο η ποντιακή διάλεκτος, αλλά και οι άλλες διάλεκτοι 
και τα άλλα ιδιώματα της νεοελληνικής γλώσσας, αφού 
διακρίνονται από ανάλογα χαρακτηριστικά. Αν 
αναλογιστούμε σοβαρά τα παραπάνω, θα 
διαπιστώσουμε πως η προσπάθεια για τη διάσωση της 
ποντιακής διαλέκτου, έστω και τώρα, και η εκμάθησή 
της από τις νεότερες γενιές δεν είναι δείγμα στείρας 
προσκόλλησης στην παράδοση, αλλά προσπάθεια για 
αξιοποίηση των στοιχείων που έχει να μας προσφέρει.

 Αντιλήψεις, σύμφωνα με τις οποίες οι διάλεκτοι είναι 
ένα κατώτερο είδος ή μια παραφθορά της κοινής, είναι 
ρατσιστικές και προέρχονται από αδαείς ή ημιμαθείς.

 Άλλωστε, κάθε διάλεκτος είναι φτιαγμένη έτσι ώστε να
 εξυπηρετεί τις ανάγκες των ανθρώπων που τη 
χρησιμοποιούν και να ισχυροποιεί τους συνεκτικούς 
δεσμούς του.


Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της ολοένα και 
αυξανόμενης διακρατικής συνεργασίας, που επιβάλλει 
την εκμάθηση δύο ή τριών ξένων γλωσσών, η διάσωση 
της ποντιακής διαλέκτου γίνεται ακόμη πιο δύσκολη, 
γεγονός που αυξάνει την ευθύνη των πολιτιστικών 
συλλόγων για το θέμα αυτό. Στην αντίθετη περίπτωση,
 με το πέρασμα των χρόνων η αδυναμία κατανόησης 
της ποντιακής διαλέκτου θα επιφέρει την αποξένωση 
από τα άλλα στοιχεία της παράδοσης, όπως είναι η 
μουσική και ο χορός, και θα μας καταστήσει 
«αγροίκους», αφού δε θα «εγροικούμε» πια τη γλώσσα 
μας.


Βιβλιογραφία:
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,


-Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντικής Διαλέκτου, Άνθιμου 
Παπαδόπουλου, «Αρχείον Πόντου».

-Ετυμολογικόν Ερμηνευτικόν Λεξιλόγιον, Νικόλαου 
Λαπαρίδη, εκδοτικός οίκος Αδελφών Κυριακίδη.

-Μελετήματα ποντιακής διαλέκτου, Δ.Ε. Τομπαΐδη, εκδ.
 κώδικας.

- Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού, Χρήστου 
Σαμουηλίδη, εκδοτικός οίκος Αδελφών Κυριακίδη.

- Ιστορική γραμματική της Ποντικής Διαλέκτου, Άνθιμου 
Παπαδόπυλου, «Αρχείον Πόντου».

- «Η εν Πόντω ελληνική γλώσσα», Παντελή 
Μελανοφρύδη, εκδοτικός οίκος Αδελφών Κυριακίδη».

ΑΠΟ ....΄΄Τη γλώσσα μου έδωσαν Ποντιακή΄΄










ΠΟΝΤΙΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ


Εζαροπάτεσα κ' επεγάγγλαξεν του πουδάρι μ'
στραβοπάτησα και στραμπούληξα το πόδα μου
-------------------------------------------------------------
Επέδηβεν την γυναίκαν ατ'
χώρισε τη γυναίκα του
--------------------------------------------------------------
Ασσό μουδέν τιδέν επέθανεν
δεν πέθανε απο σοβαρή ασθένεια
---------------------------------------------------------------
'σσ' ατωρισνά τα χρόνια , οι ατωρισνοί ανθρώποι.
οι σημερινοί άνθρωποι είναι σαν τα σημερινά χρονια
'σσ' πρωτισνά τα χρόνια, οι πρωστισνοί ανθρώποι.
----------------------------------------------------------------
άτυχον κακαδίκιν εχτύπεσέν ατόν, και 'κ' εξέρω θιά έχη γλύτωμαν
προσβλήθηκε απο σοβαρή αρώστεια και δε ξέρω αν θα γλυτώσει
----------------------------------------------------------------
'σσ' αυριάνον το ξημέρωμαν να μη προφτάνω, αν λέγω σε ψέμματα
----------------------------------------------------------------
'πάγει αδά και εκέι και αφίνει λόγια
γυρίζει εδω και εκεί και συκοφαντεί
----------------------------------------------------------------
αβούτον το γιατρικόν άφοβο εν
αυτό το φάρμακο είναι ακίνδυνο
-------------------------------------------------------------




ΠΟΝΤΙΑΚΑ
Άλας και νερόν να γίνατν τα κατάρας ι μ.
Αλάτι και νερό να γίνουν οι κατάρες μου.
( να διαλυθουν , δηλαδή , όπως το αλάτι στο νερό)
----------------------------------------------------------------
'σσ΄' φεγγαρί' τ' άλλαγμαν θιά καλλύνη ο καιρός
Κατα την ερχόμενη φάσι του φεγγαριού,θα καλυτερέψει ο καιρός.
-----------------------------------------------------------------
άλλαξεν τημ βούκαν ατ'.
άλλαξε τα είδη φαγητου του.
-----------------------------------------------------------------
άσσο άμε κ' έλα, έμε κ' έλα, τα πουδάρια μ' εξήβαν.
απο τα πολλα πήγαινε έλα τα πόδια μου εξαθρώθηκαν.
-----------------------------------------------------------------
ας τημ ψ'χημ μ' και ανέτερα τ' άλλα ούλια δίγω σε.
εκτος απ την ψυχή μου, ολα τάλλα στα δίνω.
-----------------------------------------------------------------
τ' οσπίτιμ μ' απάν΄αφκά' εν.
το σπίτι μου είναι ανω κάτω.
-----------------------------------------------------------------
μαξιλαρίτσια μ' ΄κλερα, παπλώματ' απερδάλια,
ντ' εποίκετεν τον εταιρόμ μ, το νέον παλληκάριν;
----------------------------------------------------------------