ΚΑΛΩΣ ΒΡΕΘΗΚΑΜΕ

2/2/2013

Σήμερα ξεκινά μια προσπάθεια να συγκεντρώσουμε λέξεις, φράσεις, αστεία , μικρές ιστοριούλες, θρύλους από κάθε γωνιά της πατρίδας μας, που θα συμπεριλαμβάνουν τις ντόπιες εκφράσεις - λέξεις του κάθε τόπου.

Ελπίζω και προσβλέπω στην βοήθεια και συμπαράσταση, μια και κινητήρια δύναμη μας είναι η κοινή μας αγάπη για την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ.

ΕΜΠΡΟΣ,,,,,λοιπόν να φτιάξουμε ένα χώρο που ο καθένας από μας θα βρίσκει τις ρίζες του και θα γίνει εστία έλξης για νέους που δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να ακούσουν τους παππούδες τους να μιλάνε ....την ντοπιολαλιά των χωριών τους....
΄Οσοι θελήσουν να βάλουν κείμενα ή λέξεις του τόπου τους, μπορούν να τα στέλνουν είτε στο e-mail που είναι :

artemismosch@gmail.com
ή θα τα γράφετε στο χώρο των σχολίων ...και μετά θα τα κάνουμε άμεση ανάρτηση στον κύριο χώρο εμείς....

Σας ευχαριστώ και αναμένω ανταπόκριση ,

ΑΡΤΕΜΙΣ ΠΑΠ



Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΡΗΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΡΗΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 27 Μαΐου 2018

ΑΣΚΗΤΙΚΗ,,,,Ν,ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ ΕΓΩ





ΑΣΚΗΤΙΚΗ,,,,Ν,ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

ΕΓΩ

Δεν είμαι καλός, δεν είμαι αγνός, δεν είμαι ήσυχος! Αβάσταχτη είναι η ευτυχία κι η δυστυχία μου, είμαι γιομάτος άναρθρες φωνές και σκοτάδι. Κυλιούμαι όλο δάκρυα κι αίματα μέσα στη ζεστή τούτη φάτνη της σάρκας μου. Φοβούμαι να μιλήσω.

Στολίζουμαι με ψεύτικα φτερά, φωνάζω, τραγουδώ, κλαίω, για να συμπνίγω την ανήλεη κραυγή της καρδιάς μου. Δεν είμαι το φως, είμαι η νύχτα, μα μια φλόγα λοχίζει ανάμεσα στα σωθικά μου και με τρώει. Είμαι η νύχτα που την τρώει το φως. Με κίντυνο, βαρυγκομώντας, τρεκλίζοντας μέσα στο σκοτάδι, πασκίζω να τιναχτώ από τον ύπνο, να σταθώ λίγη ώρα, όσο μπορώ, ορθιος. Μια μικρή ανυπόταχτη πνοή μάχεται μέσα μου απελπισμένα να νικήσει την ευτυχία, την κούραση και το θάνατο. Γυμνάζω σαν άλογο πολεμικό το σώμα μου, το συντηρώ λιτό, γερό, πρόθυμο. Το σκληραγωγώ και το σπλαχνίζουμαι. 'Αλλο άλογο δεν έχω. Συντηρώ το μυαλό μου ακοίμητο, λαγαρό, ανήλεο. Το αμολώ να παλεύει ακατάλυτα και να κατατρώει, φως αυτό, το σκοτάδι της σάρκας. Αλλο αργαστήρι να κάνω το σκοτάδι φως δεν έχω. Συντηρώ την καρδιά μου φλεγόμενη, γενναία, ανήσυχη. Νιώθω στην καρδιά μου όλες τίς ταραχές και τις αντινομίες, τις χαρές και τις πίκρες της ζωής. Μα αγωνίζουμαι να τις υποτάξω σ' ένα ρυθμό ανώτερο από το νου, σκληρότερο από την καρδιά μου. Στο ρυθμό του Σύμπαντου που ανηφορίζει. Η Κραυγή κηρύχνει μέσα μου επιστράτεψη. Φωνάζει: -"Εγώ, η Κραυγή, είμαι ο Κύριος ο Θεός σου! Δεν είμαι καταφύγι. Δεν είμαι σπίτι κι ελπίδα. Δεν είμαι Πατέρας, δεν είμαι Γιος, δεν είμαι Πνέμα. Είμαι ο Στρατηγός σου! Δεν είσαι δούλος μου μήτε παιχνίδι στις απαλάμες μου. Δεν είσαι φίλος μου, δεν είσαι παιδί μου. Είσαι ο σύντροφος μου στη μάχη. Κράτα γενναία τα στενά που σου μπιστεύτηκα. μην τα προδώσεις! Χρέος έχεις και μπορείς στο δικό σου τον τομέα να γίνεις ήρωας. Αγάπα τον κίντυνο. Τί είναι το πιο δύσκολο; Αυτό θέλω! Ποιό δρόμο να πάρεις; Τον πιο κακοτράχαλον ανήφορο. Αυτόν παίρνω κι εγώ. Ακλούθα μου! Να μάθεις να υπακούς. Μονάχα όποιος υπακούει σε ανώτερο του ρυθμό είναι λεύτερος. Να μάθεις να προστάζεις. Μονάχα όποιος μπορεί να προστάζει είναι αντιπρόσωπος μου απάνω στη γης ετούτη. Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω. Ν' αγαπάς τον καθένα ανάλογα με τη συνεισφορά του στον αγώνα. Μη ζητάς φίλους, να ζητάς συντρόφους! Να 'σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση. Πού πάμε; Θα νικήσουμε ποτέ; Προς τι όλη τούτη η μάχη; Σώπα! Οι πολεμιστές ποτέ δε ρωτούνε!" Σκύβω κι αφουκράζουμαι την πολεμική τούτη Κραυγή στα σωθικά μου. Αρχίζω και μαντεύω τοπρόσωπο του Αρχηγού, ξεκαθαρίζω τη φωνή του, δέχουμαι με χαρά και με τρόμο τις σκληρές εντολές του. Ναι, ναι, δεν είμαι τίποτα. Ένας αχνός φωσφορισμός απάνω στην ογρή πεδιάδα, ένα άθλιο σκουλήκι που σούρνεται κι αγαπάει, φωνάζει και μιλάει για φτερούγες, μια ώρα, δυο ώρες κι ύστερα το στόμα του φράζει με χώματα. 'Αλλη απόκριση οι σκοτεινές δυνάμες δε δίνουν. Μα μέσα μου, μια Κραυγή ανώτερη μου φωνάζει αθάνατη. Τι, θέλοντας και μη, είμαι κι εγώ, σίγουρα, ένα κομμάτι από τ' ορατό κι αόρατο Σύμπαντο. Είμαστε ένα. Οι δυνάμες που δουλεύουν εντός μου, οι δυνάμες που με σπρώχνουν και ζω, οι δυνάμες που με σπρώχνουν και πεθαίνω είναι, σίγουρα και δικές του δυνάμες. Δεν είμαι ένα μετέωρο αρίζωτο στον κόσμο. Είμαι χώμα από το χώμα του και πνοή από την πνοή του. Δε φοβούμαι μοναχός, δεν ελπίζω μοναχός, δε φωνάζω μοναχός μου. Μια παράταξη μεγάλη, μια φόρα του Σύμπαντου φοβάται, ελπίζει, φωνάζει μαζί μου. Είμαι ένα πρόχειρο γιοφύρι, και Κάποιος αποπάνω μου περνάει και γκρεμίζουμαι ξοπίσω του. Ένας Αγωνιστής με διαπερνάει, τρώει τη σάρκα μου και το μυαλό μου, ν' ανοίξει δρόμο, να γλιτώσει από μένα.

Όχι εγώ, Αυτός φωνάζει!

ΔΑΙΔΑΛΟΣ ,,,,,ΙΚΑΡΟΣ





ΔΑΙΔΑΛΟΣ
Ο Δαίδαλος αποτελεί την προσωποποίηση της εξέλιξης της τέχνης στα αρχαιότατα χρόνια. Πρώτος αρχιτέκτονας, γλύπτης, άριστος τεχνίτης και εφευρέτης, επινόησε πολλά γνωστά εργαλεία, όπως το πριόνι, το τσεκούρι, το νήμα της στάθμης, το τρυπάνι, τον κεραμικό τροχό, αλλά και τους ιστούς και τις κεραίες των πλοίων. Κατά το μύθο, ο Δαίδαλος ήταν γιος του Ευπάλαμου ή Παλαμάονα (που δείχνει τον άνθρωπο που έχει επιτήδεια παλάμη, το δεξιοτέχνη) και της Αλκίππης ή Φρασιμήδης, που ανήκε στο γένος των Ερεχθειδών. Ήταν ξακουστός στην εποχή του για τα θαυμαστά έργα του, απαράμιλλης αρχιτεκτονικής τέχνης, και τα περίφημα γλυπτά του, που προκαλούσαν το θαυμασμό για τη μοναδική ομορφιά τους.
Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι πολλά απ' αυτά έμοιαζαν με ζωντανά και διηγούνταν μάλιστα ότι κάποια νύχτα ο ημίθεος Ηρακλής στην Κόρινθο, αποκεφάλισε ένα από τα αγάλματα του Δαίδαλου, νομίζοντας ότι έχει να κάνει με πραγματικό εχθρό. Στο εργαστήρι του Δαίδαλου μαθήτεψαν πολλοί γνωστοί καλλιτέχνες, γλύπτες, ζωγράφοι και τεχνίτες. Μεταξύ άλλων και ο νεαρός Τάλως, γιος της αδερφής του Δαίδαλου Πέρδικας. Ο νεαρός εξελισσόταν σε εξαιρετικό τεχνίτη και γλύπτη, ενώ είχε ήδη εφεύρει τον τόρνο και το διαβήτη. Κατ' άλλους μάλιστα, και το πριόνι ήταν δική του εφεύρεση και όχι του Δαίδαλου. Ο δάσκαλος φοβήθηκε ότι ο μαθητής του θα τον ξεπερνούσε σε φήμη και δόξα.
Η ΕΞΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Λέγεται, λοιπόν, ότι κάποτε ο Δαίδαλος, θέλοντας να ξεφορτωθεί τον επικίνδυνο αντίπαλο, γκρέμισε το δύστυχο νέο από τα βράχια της Ακρόπολης. Η τραγική μητέρα του Τάλου, όταν πληροφορήθηκε το χαμό του γιου της, κρεμάστηκε. Οι Αθηναίοι δεν άφησαν ατιμώρητο το έγκλημα. Το Ανώτατο Δικαστήριο των Αθηνών, ο Άρειος Πάγος, καταδίκασε τον Δαίδαλο σε εξορία. Ο Δαίδαλος εγκατέλειψε την Αθήνα και κατέφυγε στην Κρήτη. Ο βασιλιάς της, ο Μίνωας, γιος του Δία και της Ευρώπης, δέχτηκε με μεγάλες τιμές τον ξακουστό καλλιτέχνη, του ανέθεσε, μάλιστα, να κατασκευάσει τα ανάκτορά του στην Κνωσό.
Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ
Έτσι χτίστηκε ο περίφημος Λαβύρινθος, ένα μνημειώδες έργο, μεγάλης αρχιτεκτονικής αξίας, που είδε το φως μετά τις ανασκαφές του Έβανς στην Κνωσό. Πρόκειται για ένα τεράστιο κτίριο με 1300 αίθουσες, αυλές και αποθήκες, διακοσμημένο με θαυμάσιες τοιχογραφίες, μερικές από τις οποίες σώζονται μέχρι σήμερα. Στον Δαίδαλο, επίσης, αποδίδονταν το περίφημο ανάγλυφο της Αριάδνης στην Κνωσό, καθώς και πολυάριθμα αγάλματα στις πόλεις Ελούντα, Κνωσό και στη χώρα της Καρίας. Σύντομα όμως ο Δαίδαλος έπεσε στη δυσμένεια του βασιλιά της Κρήτης. Δυο είναι οι επικρατέστερες εκδοχές για τους λόγους για τους οποίους ο Αθηναίος καλλιτέχνης προκάλεσε την οργή του Μίνωα. Σύμφωνα με την πρώτη, όταν ο Μίνωας διεκδικούσε το θρόνο της Κρήτης, μετά το θάνατο του βασιλιά της Αστερίου, συζύγου της μητέρας του Ευρώπης, παρακάλεσε τον Ποσειδώνα να τον βοηθήσει. Τότε ο θεός της θάλασσας έκανε να αναδυθεί μέσα από τα κύματα ένας πανέμορφος ταύρος, σημάδι θεϊκό για την εύνοιά του προς τον Μίνωα. Τον ταύρο αυτόν υποσχέθηκε ο Μίνωας να θυσιάσει προς τιμή του Ποσειδώνα, όταν θα γινόταν βασιλιάς.
Η ΦΥΓΗ ΑΠΟ ΤΗ ΚΝΩΣΟ
Όταν όμως κέρδισε το θρόνο, ο Μίνωας ξέχασε την υπόσχεσή του. Άφησε τον ταύρο να βόσκει στα λιβάδια του και θυσίασε κάποιον άλλο στη θέση του. Τον ωραίο αυτόν ταύρο ερωτεύτηκε η Πασιφάη, γυναίκα του Μίνωα, κόρη του Ήλιου και της Πέρσης. Τον παράφορο έρωτα ενέπνευσε στην Πασιφάη η θεά Αφροδίτη θέλοντας να την τιμωρήσει γιατί δεν της απέδιδε τις ανάλογες τιμές. Απελπισμένη η Πασιφάη παρακάλεσε τον Δαίδαλο να τη βοηθήσει για να ικανοποιήσει τον πόθο της. Ο Δαίδαλος κατασκεύασε ξύλινο ομοίωμα αγελάδας, κούφιο από μέσα (η περίφημη "Δάμαλις"), το οποίο σκέπασε με δέρμα φρεσκοσφαγμένης αγελάδας. Μέσα στο ομοίωμα μπήκε η Πασιφάη. Ο ταύρος εξαπατήθηκε. Ενώθηκε με την "αγελάδα" και από την παράδοξη αυτή ένωση γεννήθηκε ο Μινώταυρος, φοβερό τέρας με κεφάλι ταύρου και σώμα ανθρώπου, που κατοικούσε στα υπόγεια του Λαβύρινθου και τρεφόταν με ανθρώπινη σάρκα. Ο Μίνωας εξοργίστηκε τρομερά όταν πληροφορήθηκε ότι ο Δαίδαλος διευκόλυνε την Πασιφάη να ικανοποιήσει τις ερωτικές της ορέξεις.
Η άλλη εκδοχή αναφέρει ότι ο Δαίδαλος έπεσε σε δυσμένεια, επειδή εκείνος έδωσε στην Αριάδνη, κόρη του Μίνωα και της Πασιφάης, τον περίφημο μίτο με τον οποίο ο βασιλιάς της Αθήνας Θησέας κατόρθωσε να βγει σώος μέσα από τον Λαβύρινθο, αφού πρώτα σκότωσε το φοβερό Μινώταυρο .Οργισμένος ο Μίνωας έκλεισε τον Δαίδαλο στον Λαβύρινθο, μαζί με το νεαρό γιο του Ίκαρο.
ΙΚΑΡΟΣ
Τον Ίκαρο είχε αποκτήσει ο Δαίδαλος με τη Ναυσικράτη, μια από τις δούλες του Μίνωα. Στη φυλακή ο Δαίδαλος άρχισε να μηχανεύεται τρόπους για την απόδρασή τους. Η φυγή από θάλασσα ήταν αδύνατη. Αρματωμένα πλοία περιπολούσαν τα κρητικά παράλια. Μόνο από αέρα θα ήταν δυνατή η απόδρασή τους. Αλλά πώς; Το εφευρετικό μυαλό του Δαίδαλου δεν άργησε να βρει τη λύση. Κατασκεύασε γιγάντια φτερά από κλαριά λυγαριάς και πανί και τα κόλλησε με κερί. Συμβούλεψε το γιο του πώς να πετάει, στερέωσε με κερί τα φτερά στους ώμους και πέταξαν μαζί πάνω από τα ψηλά βουνά της Κρήτης για την ελευθερία. Το θέαμα που αντίκρισαν ήταν μοναδικό και το ταξίδι στους αιθέρες ανεπανάληπτο. Για πρώτη φορά ο άνθρωπος έσχιζε το γαλάζιο ορίζοντα και κατακτούσε τους ουράνιους δρόμους. Άφηναν πίσω τους τη σκλαβιά και ταξίδευαν για τόπους μακρινούς, αγαπημένους κι ονειρεμένους.
Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΙΚΑΡΟΥ
Σαν νιόβγαλτο πουλί, πλημμυρισμένο από ευτυχία, ο Ίκαρος πετούσε πότε ψηλά καλημερίζοντας τον ολόλαμπρο Ήλιο και πότε χαμηλά, δροσίζοντας τις φτερούγες του στα γαλανά νερά της θάλασσας. Μάταια ο πατέρας του του φώναζε να μην πλησιάζει τον ολόφωτο δίσκο του Ήλιου. Το κακό ήρθε γρήγορα. Οι καυτές αχτίδες του Ήλιου μαλάκωσαν το κερί και έλιωσαν τα δεσίματα των φτερών. Ο άτυχος νέος έπεσε στα βαθιά νερά της θάλασσας και πνίγηκε. Η μοίρα στάθηκε σκληρή για τον άμυαλο και απερίσκεπτο νέο. Από τότε η θάλασσα του ανατολικού Αιγαίου ονομάζεται Ικάριο πέλαγος, ενώ το κοντινό νησάκι Ικαρία.
Απαρηγόρητος ο Δαίδαλος εγκαταστάθηκε αρχικά στην Κύμη, όπου έχτισε ναό προς τιμή του θεού Απόλλωνα, στον οποίο αφιέρωσε τα φτερά που του χάρισαν την ελευθερία. Έπειτα εγκαταστάθηκε στη Σικελία, όπου ο βασιλιάς της Καμικού Κόκκαλος του ανέθεσε την κατασκευή υδραγωγείου, αποχετευτικού συστήματος και την κατασκευή των τειχών του Ακράγαντα. Ο Μίνωας, κατά το μύθο, καταδίωξε το δραπέτη και έφτασε μέχρι τη Σικελία. Ζήτησε από τον Κόκκαλο να του παραδώσει τον Μίνωα. Εκείνος προσποιήθηκε ότι δέχεται, ζήτησε μάλιστα από τις θυγατέρες του να προσφέρουν στο φιλοξενούμενο ένα θερμό λουτρό. Το νερό όμως ήταν τόσο καυτό, ώστε ο βασιλιάς της Κρήτης πνίγηκε στο μπάνιο του.
Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι ο Δαίδαλος ζήτησε καταφύγιο στα ανάκτορα του βασιλιά των Αθηνών Θησέα, ο οποίος ήταν ξάδερφός του. Ο Μίνωας απαίτησε από τον Θησέα να του παραδώσει τον Δαίδαλο, εκείνος όμως αρνήθηκε. Μετά το θάνατο του Μίνωα ανέλαβε στο θρόνο ο γιος του Δευκαλίωνας, τον οποίο νίκησε σε μεγάλη ναυμαχία ο Θησέας. Ο βασιλιάς της Αθήνας κατέλαβε την Κνωσό, σκότωσε το Δευκαλίωνα και εγκατέστησε στην Κρήτη βασίλισσα την Αριάδνη. Την εκστρατεία αυτή των Αθηναίων λέγεται ότι ακολούθησε ο Δαίδαλος ως οδηγός. Σε σχέση με το τέλος του Δαίδαλου υπάρχουν πολλές εκδοχές. Η επικρατέστερη αναφέρει ότι ο Δαίδαλος πέθανε στην Αίγυπτο. Οι Αιγύπτιοι τον έθαψαν σ' ένα νησάκι του ποταμού Νείλου, ενώ τον λάτρευαν σαν θεό.
ΓΕΝΙΚΑ
Οι Αθηναίοι προς τιμή του ονόμασαν έναν από τους μικρότερους δήμους της Αττικής, που ανήκε στην Κεκροπίδα φυλή, δήμο των Δαιδαλιδών, γιατί εκεί, κατά την παράδοση, δικάστηκε και καταδικάστηκε ο μεγάλος καλλιτέχνης από τον Άρειο Πάγο. Η ύπαρξη παρόλα αυτά του Δαίδαλου αμφισβητείται. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι τα πολυάριθμα έργα τέχνης που αποδίδονται σ' αυτόν βρίσκονται διάσπαρτα σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Σικελίας και απέχουν μεταξύ τους πάρα πολύ, τόσο τοπικά όσο και χρονικά. Επίσης, από το γεγονός ότι το όνομά του συνδέεται με επώνυμους καλλιτέχνες μεταγενέστερων εποχών, οι οποίοι λογικά δε θα μπορούσαν να είχαν καμιά σχέση με τον Δαίδαλο.







Τα Εκδύσια........Αλλαγές φύλου στην αρχαία Ελλάδα







Τα Εκδύσια

Μια κρητική γιορτή, για το θαύμα της αλλαγής του φύλου της κόρης της Γαλάτειας! Η λατρεία της Φυτίας Λυτούς στην Κρήτη. Άλλες αναφορές αλλαγής φύλου στην αρχαία Ελλάδα. Και ο φαλλικός φεγγαροθεός Λεύκιππος.

Γράφει ο συγγραφέας κ. Γιώργος Λεκάκης, www.lekakis.com

Τα Εκδύσια ήταν αρχαία ετήσια εορτή των Κρητών, στην Φαιστό, προς τιμήν της Φυτίας Λητούς…
Κάποτε, η θυγατέρα του Ευρυτίου (γιου του Σπάρτωνος), Γαλάτεια, υπανδρεύθηκε τον υιό του Πανδίονα, Λάμπρο. Ο Λάμπρος ήταν άνδρας με καλή καταγωγή, αλλά άνευ πόρων. Η Γαλάτεια έμεινε έγκυος και ο σύζυγός της παρακάλεσε τον θεό το παιδί να γεννηθεί αγόρι. Μάλιστα, απείλησε την Γαλάτεια, πως αν δεν γεννηθεί αγόρι και γεννηθεί κορίτσι, θα το σκοτώσει!.. Και – φευ! – Η Γαλάτεια έτεκε κόρη, μια μέρα που ο Λάμπρος έβοσκε τα κοπάδια του, κάπου μακριά από το σπίτι!.. Η Γαλάτεια, λυπήθηκε το βρέφος και συλλογιζόμενη την ερημία του οίκους τους, συμβουλεύθηκε τότε τα όνειρά της και τους μάντεις, που της είπαν να αναθρέψει την κόρη ως κόρο. Κι εμπρός στο ενδεχόμενο να πραγματοποιήσει ο Λάμπρος την απειλή του, έντυσε την μικρούλα με αγορίστικα ρούχα, λέγοντας ψέματα στον σύζυγό της, πως του έφερε στον κόσμο αρσενικό απόγονο…
Αλλά το κορίτσι μεγάλωνε… Κι η ομορφιά της ήταν απερίγραπτη! Η Γαλάτεια την ανέθρεψε σαν αγόρι, δίνοντάς της μάλιστα το συμβολικό φαλλικό όνομα Λεύκιππος. Αλλά τα γυναικεία χαρακτηριστικά της γίνονταν ολοένα και πιο ευδιάκριτα… Τότε η Γαλάτεια κατέφυγε στο λητώον (ιερό της Λητούς) και «συνεχώς οδυρωμένη και ικετεύουσα» επαρακάλεσε την Φυτία Λητώ να κάμει την κόρη… αγόρι! Έτσι, η θεά Λητώ – άλλωστε ήταν προστάτις των γυναικών που είχαν γεννήσει – «μετέβαλε την φύσιν της παιδός εις κυρόν».
Έτσι, οι κάτοικοι της Φαιστού, «μέμνηται της μεταβολής», εις ανάμνησιν δηλ. αυτού του «θαύματος» - έτσι θα το έλεγαν οι χριστιανοί – αφού η θεά «έφυσε μήδεα τη κόρη» («φύτευσε» ανδρικά γεννητικά όργανα στην κόρη) και επειδή η κόρη εκδύθηκε το παρθενικό πέπλο, ετελούσαν τα Εκδύσια! Η γιορτή γινόταν κατά τον μήνα Απελαίο. Και ίσως να ήταν εισαγόμενη στην Κρήτη, από την έλευση και εγκατάσταση στην περιοχή της Φαιστού, θεσσαλικών φύλων από την Ιστιαιώτιδα.Οι Φαιστίοι, λοιπόν, τελούσαν θυσίες στην Φυτία Λητώ.
Στο τυπικό, τώρα, της εορτής, το κορυφαίο σημείο ήταν η απέκδυση της εφηβικής κοριτσίστικης ενδυμασίας και η ενέδυση της στολής του ανδρός πολεμιστή. Ο έφηβος πέθαινε, τελείωνε και ένα ώριμο μέλος της κοινωνίας γεννιόταν. Οι νεαροί - μέλλοντες πολεμιστές - αφιέρωναν στην θεά, έπειτα από την μύησή τους, τα παιδικά τους ρούχα.
Στα Εκδύσια υπέρ της Λητούς, οι άνδρες ντύνονταν με γυναικεία ρούχα και οι γυναίκες με ανδρικά. Εξ αυτού επικράτησε το αρχαίο γαμήλιο έθιμο, σε κάποιες περιοχές, την πρώτη νύχτα του γάμου, γαμπρός και νύφη να άλλαζαν ρούχα (οι γυναίκες να φόραγαν χιτώνες και χλαμύδες και οι άνδρες πέπλο και καλύπτρα). Απ’ εδώ και πέρα, κι οι δυο ήσαν ένα, ομότιμοι και ισότιμοι στην γαμήλια σχέση. Το έθιμο αυτό συνεχίσθηκε έως τις ημέρες μας σε πολλές περιοχές της Ελλάδος, κυρίως δωρικές: Στην Σπάρτη λ.χ. οι νύφες την πρώτη νύχτα του γάμου πλάγιαζαν με τους συζύγους τους ντυμένες ανδρικά. Οι νύφες εξ Άργους πλάγιαζαν αντίστοιχα, φορώντας ψεύτικη ανδρική γενειάδα. Τέλος, στην Κω, αντίστοιχα, ο γαμπρός υποδεχόταν την νύφη, ενδεδυμένος γυναικεία…
Στην Κρήτη, επικράτησε το όνομα και στην εορτή αποφοίτησης από το σχολείο, το οποίο οι Κρήτες τελείωναν στα 17 τους χρόνια. Τότε γίνονταν τα Εκδύσια, Δηλ. έβγαζαν τα σχολικά ρούχα και ντύνονταν τα ανδρικά.
Σκηνές από το έθιμο της εορτής των Εκδυσίων ίσως να εικονίζονται και στον περίφημο Δίσκο της Φαιστού (του 1500 π.Χ.).

Αλλαγές φύλου στην αρχαία Ελλάδα
Δεν είναι η μοναδική φορά που αναφέρεται αλλαγή φύλου στην μυθιστορία της αρχαίας Ελλάδος:
Άλλη μια μάλιστα, έχει και και πάλι σχέση με την Φαιστό: Την Ιάνθη (του Κρητικού Τελέστα) ηράσθη η Ίρις η εκ Φαιστού, μεταμορφωθείσα σε νεανία υπό την Ίσιδα…
Στην Κρήτη διηγούνταν και την αλλαγή φύλου του Κρητικού κυνηγού Σιπροίτη, που μεταμοφώθηκε σε γυναίκα, ως τιμωρία, επειδή είδε την Άρτεμη να λούεται…
Ο περίφημος μάντης Τειρεσίας μεταμορφώθηκε σε γυναίκα, όταν κτύπησε δυο φίδια που τα είδε να συνουσιάζονται στο όρος Κυλλήνη ή στον Κιθαιρώνα[9]. (Μετά τα παρατήρησε να ξανασυνουσιάζονται και ξαναέγινε άνδρας!).
Αλλαγή φύλου υπέστη και η Ηραΐς.
Και η Καινίς του Άτρακος, που με την βουλή του Ποσειδώνος έγινε ο Λαπίθης Καινεύς Ατρακίδης.
Και η (Υπερ)Μήστρα του Θεσσαλού Ερυσίχθονα, επίσης με την βουλή του Ποσειδώνος, μπορούσε να μεταβάλλεται σε άνδρα, ζώο ή πουλί.
Ο δε Σίθων είχε το χάρισμα να μεταμορφώνεται από άνδρας σε γυναίκα όποτε ήθελε…
Όσο για την Τελέθουσα (την σύζυγο του Λίγδου και μητέρα του Ίφιδος) κατά την ημέρα του γάμου της μεταμορφώθηκε σε… έφηβο και απειλήθηκε γι’ αυτό με θάνατο από τον σύζυγό της!..
Μια άλλη ιστορία, με ηρωίδα επίσης μια Γαλάτεια, έχει σχέση με μεταμόρφωση. Μεταμόρφωση αγάλματος αυτήν την φορά: Γαλάτεια λεγόταν ένα άγαλμα, το οποίο μετέτρεψε σε… γυναίκα η Αφροδίτη, κατά παράκληση του βασιλιά της Κύπρου, Πυγμαλίωνος, που το είχε ερωτευθεί!
Αλλά αναφορά αλλαγής φύλου έχουμε και στα λεγόμενα «ιστορικά χρόνια»: Στην Επίδαυρο μάλιστα έγινε και με εγχείρηση. Επραγματοποιήθη, το 120 π.Χ., και είναι η πρώτη εγχείρηση αλλαγής φύλου στον κόσμο και για την πρώτη, στον κόσμο, περιγραφή επεμβάσεως αλλαγής φύλου! Μία νέα γυναίκα ονόματι Κάλλω, παρουσίασε οίδημα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Ήταν υπανδρεμένη επί δύο χρόνια, όμως ουδέποτε είχε κατά φύσιν ερωτική επαφή με τον σύζυγό της. Έτσι η σχέσις διεκόπη. Η Κάλλω κατέφυγε σε έναν φαρμακοποιό, ο οποίος της έκανε τομή στο σημείο του οιδήματος απ’ όπου προέβαλαν ανδρικά γεννητικά όργανα! Εν συνεχεία, έκαμε τομή στο άκρον του πέους, εισήγαγε στο εσωτερικό του ασημένιο καθετήρα και έτσι, εδημιούργησε ουρήθρα. Η Κάλλω προσέθεσε στο τέλος του ονόματός της ένα «ν», και συνέχισε την ζωή της ως ανήρ ονόματι Κάλλων - βλ.σχ. Διόδ. Σικελιώτη «Βιβλ. Ιστ.».

Ο φαλλικός φεγγαροθεός Λεύκιππος
Σε κάποια μέρη, πριν από τους αρχαίους γάμους, συνηθιζόταν (ήταν νόμιμο) οι νύφες να κοιμούνται δίπλα στο άγαλμα του φαλλικού[10] φεγγαροθεού Λευκίππου[11]. Ο φεγγαροθεός – μεταμορφωμένος σε Έρωτα - ήταν ο πρώτος πραγματικός άνδρας κάθε γυναίκας, πράξη που συνέβαινε ως «ιερουργική ερωτοπραξία». Έτσι, η παρθένος «συνευρίσκετο» πριν από τον γάμο με τον θεό – ή όποιον τον αντιπροσώπευε επί Γης: Τον αρχηγό, τον βασιλιά, τον ιερέα, τον ξένο[12] ή ακόμη-ακόμη ένα φαλλικό είδωλο! Έτσι, ίσως, βάσει αυτού, και οι Φαίστιες, πριν τον γάμο, να συνουσιάζονταν με το άγαλμα του Λευκίππου, γι’ αυτό και η Γαλάτεια να ονομάτισε έτσι την θυγατέρα της.
Κι άλλος Λεύκιππος έχει σχέση με την ανταλλαγή ανδρικών-γυναικείων ρούχων: Ο γιος του βασιλιά της Πίσας Ολυμπίας, Οινόμαος, ονομαζόταν κι αυτός Λεύκιππος. Ο νέος ερωτεύθηκε την Δάφνη. Και για να μπορεί να την βλέπει άνετα, μεταμφιεζόταν σε… κορίτσι. Κάποτε όμως τον αντιλήφθηκαν η Δάφνη και οι φίλες της και τον φόνευσαν!..

Άλλα Εκδύσια
Γιορτή παρόμοια με τα Εκδύσια ήταν τα Περιβλημαία, που εορτάζονταν στην Λύκτο (της Κρήτης). Και (τα) Δρομεία[13] που εορτάζονταν στην Πριανσό, επίσης της Κρήτης (εορτή που εορταζόταν κατά τον τοπικό μήνα Δρομήιο).

ΠΗΓΕΣ:
Διόδ. Σικελιώτη «Βιβλιοθήκη Ιστορική». Λιβεράλις Αντ. «Μεταμορφώσεων συναγωγή» 17.6, έκδ. «Budé», Παρίσιοι, 1968. Παρθ. 15.2-4. Παυσ. 8.20.2-4. Πλούτ. «Γυν. Αρεταί», 245 Ε. «Υβριστικά».
Λεκάκης Γ. «Τάματα και αναθήματα», εκδ. «Γεωργιάδης». Του ιδίου «Αρχαίες Γιορτές και Πανηγύρια των Ελλήνων» (υπό έκδοσιν).
Λεκατσάς Παν. «Έρως».
Φωρ Π. «Η καθημερινή ζωή στην Κρήτη τη μινωϊκή εποχή», εκδ. Παπαδήμα, Αθήναι, 1987.
http://www.kairatos.com.gr/discosfaistoy1.htm
(*) Το άρθρο αυτό του Γ. Λεκάκη δημοσιεύθηκε στο περ. "ΝΕΑ ΣΚΕΨΗ", στην στήλη του συγγραφέα "ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ".

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:


horizontal rule

[1] Η Φυτία Λητώ ήταν η τοπική παραλλαγή της Μεγάλης Μητέρας Θεάς Ρέας στην Φαιστό.
[2] Αυτή η φανατική προτίμηση στα αγόρια είναι, σε έναν μικρότερο βέβαια βαθμό, ακόμη και σήμερα έκδηλη στην Κρήτη και την Μάνη, και όπως βλέπετε κρατά από τα αρχαία χρόνια αδιάλειπτα…
[3] Η Λητώ συλλατρευόταν με τα παιδιά της (Άρτεμι και Απόλλωνα) στον Ζωστήρα Αττικής, την Δήλο, τα Μέγαρα, το Άργος, την Σπάρτη, την Τανάγρα, τους Δελφούς, το Αρτεμίσιο Ρόδου, την Μαντίνεια, την Ξάνθο Λυκίας, την Ορτυγία και την Λατώρεια Λυδίας, κ.α.
[4] μήδεα > μέδεα, μέζεα, τα απόκρυφα σημεία, εξ ου και η λέξη μέζες, εκ της νοστιμιάς των απόκρυφων σημειών (των… αμελέτητων), ζώου που θυσιάζεται ή ψήνεται ή μαγειρεύεται… Αργότερα μεζές επεκράτησε να λέγεται κάθε μικρονοστιμιά, κάθε ορεκτικό, που τρώγεται για «να ανοίξει η όρεξη»…
[5] Στο σημερινό ημερολόγιο θα λέγαμε κατά τα μέσα Νοεμβρίου έως τα μέσα Δεκεμβρίου. Ως επιβίωση αυτών δέον όπως θεωρηθεί ίσως και η Ημέρα της Μπάμπως ή η Γυναικοκρατία, που εορτάζεται διονυσιακά έως τις ημέρες μας ακόμη, κυρίως σε θρακιώτικες συνοικίες, σε Μακεδονία-Θράκη, πάλι κατά τις ημέρες του χειμώνος…
[6] Αναφέρεται κάποιος Λεύκιππος (του Ξανθίου), που επί κεφαλής Θεσσαλών πήγε στην Κρήτη, απ’ όπου όμως τον εκδίωξαν και κατέληξε σε περιοχή της Εφέσου.
[7] Συλλάτρευαν και την Σκοτία Αφροδίτη.
[8] Αφού τιμούσαν την μάνα, θα τιμούσαν και τον υιό της, Απόλλωνα. Ίσως γι’ αυτό, σε αρκετές παραστάσεις του, κυρίως ρωμαϊκές, τον ευρίσκουμε ενδεδυμένο γυναικεία.
[9] Βουνό στο οποίο συμβαίνουν πολλά παραφυσικά φαινόμενα. Βλ. σχ. άρθρο Γ. Λεκάκη «Το όρος Κιθαιρών-Τα παραφυσικά του Κιθαιρώνος - Η πανίδα του Κιθαιρώνος - Πόλεις του Κιθαιρώνος –Σύγχρονη ιστορία» στην εφημ. «Ελλ. Γνώμη» Ντύσσελντορφ, Μάιος 2010.

[10] Την λατρεία των φαλλικών θεών, την μετέφεραν οι μινωίτες Κρήτες, ως Φιλισταίοι (= φίλοι των ιστίων, ναυτικοί), στην Μέση Ανατολή.
[11] Έκτοτε ο λευκός ίππος (Λεύκιππος) καθιερώθηκε ως σύμβολο αγνής συνευρέσεως με άνδρα, σύμβολο ερωτικής φαντασιώσεως κλπ. Σχετικά μηνύματα περνάει και το έργο του Π. Σάφερ «Έκβους», έργο που φέρει το όνομα του λευκού αλόγου πρωταγωνιστή του.
[12] Εξ αυτού, πολλές κοινωνίες «δίνουν» στον ιερό ξένο που φιλοξενούν να πλαγιάσει και να συνευρεθεί με γυναίκα του σπιτιού, και μάλιστα επίσημη (σύζυγο ή θυγατέρα).
Στην επέκταση του αρχαίου αυτού εθίμου, την θέση του φεγγαροθεού επήρε και ο πατέρας της οικογενείας. Σε κάποια χωριά της Πελοποννήσου έως και τα πρόσφατα χρόνια, την παρθενία της κόρης έπαιρνε ιεροτελεστικά ο πατέρας της.
[13] Άσχετη με τα Δρόμεια της πόλεως Δρήρος της Κρήτης.

ΚΡΗΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ




ΚΡΗΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Στίχοι: Παραδοσιακό
Μουσική: Παραδοσιακό

Άχου τα περαζούμενα, άχου τα περασμένα.
Άχου και να γιαγέρνανε το χρόνο μιαν ημέρα.

Τα μπαρμπουνάκια του γιαλού θρέφονται με το αίμα,
και ’γω ο κακορίζικος θρέφομαι μέσ’ στα ξένα.

Σαν κάνω αχ κάνει σεισμός, σαν κλαίω κάνει πάψη.
Σα ’ναστενάζω καίγονται δέντρα, βουνά και δάση.

Κάστρο με τα μπεντένια σου, Ρέθεμνος με τσ’ ελιές σου.
Χανιά με τσι μπαξέδες σου και με τσι κοπελιές σου!

Χίλια καλώς ορίσατε, χίλια και δυο χιλιάδες.
Ο κάμπος με τα λούλουδα και με τσι πρασινάδες.

Καλώς ήρθαν τα νέφαλα κι εφέραν τον αέρα.
Κι εδροσερέψαν τα δεντρά που ήτανε μαραμένα.

Σαν ίντα θέλεις να σου πω, χρυσή κουκουναριά μου.
Απού κρατούν οι κλώνοι σου τα φύλλα τση καρδιάς μου;

Πάρε τσι μαντινάδες σου κι άμε τσι στο χωριό σου.
Δυο βούργιες δεν τσι βάνουνε τσι κάσες των ποδιών σου.
Άχι ψυχή μου τση ψυχής και τση καρδιάς μου φίλος.
Εσύ ’σαι το ταιράκι μου κι ο μπιστικός μου φίλος.

Άχι να γίνουμουν νερό στον ποταμό που πλύνεις.
Να κάνει κάψα δυνατή να σκύφτεις να με πίνεις.

Άφτει φανάρι στο γιαλό και ποιος το ξεφτυλίζει.
Και πλήσιαν’ η αγάπη μας και ποιος τη νταγιαντίζει.

Όταν περνώ με φίλους μου νοήματα δεν θέλω.
Να ’χεις τα μάθια χαμηλά μα ’γω καταλαβαίνω.

Κι όταν περνώ με φίλους μου και θες να μου μιλήσεις,
σκύψε και πιάσ’ απού τη γης χώμα να το φιλήσεις.

Τα πάθη του Ρετώκριτου να σύρω δε με μέλει,
γιατί θα να ’ρθει ένας καιρός και θα γενούμε ταίρι.

Διψώ και πίνω το νερό κι εις το λαιμό μου πήσσει.
Σα δεν εβάστα το σεβντά, γιάηντα να μ’ αγαπήσει.

Τα κάλλη σου είχα δροικηχτά κι ήρθα καταρωτώντας,
μα σαν εσένα γιασεμί δεν είχα εγώ θωρώντας.

Δεν ημπορούνε οι γιατροί να βγαίνουν κερδεμένοι,
για να γιατρέψουν μια καρδιά ερωτοχτυπημένη.

Χελιδονάκι θα γενώ να πέσω στην αυλή σου,
να κάμω πως εψόφησα να ιδώ την όρεξή σου.

Ξεύρε πως επαραίτησα στον κόσμο ό,τι μ’ αρέσει
κι άνοιξα την καρδούλα μου και σ’ έβαλα στη μέση.

Βάστα καρδιά μου μαχαιριές και στήθος μου μολύβια.
Ίσως και τα κερδίσομε αυτά τα μαύρα φρύδια.

Καπνό και τσιγαρόχαρτο μ’ έκαμεν ο σεβντάς σου
και δε μπορώ να λείψω μπλιο μιαν ώρα ’πο κοντά σου.

Τα σίδερα γλυκομασώ τσι μπάλες καταπίνω.
Τση γης χορτάρι να γενώ εσένα δεν αφήνω.

Τα μαύρα νέφη τ’ ουρανού ρώτηξε να σου πούνε,
πώς κλαίνε τα ματάκια μου όντε σε θυμηθούνε.

Ούλοι αγαπούν και χαίρονται κι εγώ αγαπώ και κλαίω.
στα δάκρυα που χύνω εγώ, μέσα να πέσω πλέω.

Ούλοι αναστενάζουνε μα όχι σαν εμένα.
Κι όντε θ’ αναστενάξω ’γω στάσει η καρδιά μου αίμα.

Αν αποθάνω βάλε μου μια πλάκα μαρμαρένια,
και γράψ’ απάνω γράμματα, πως χάθηκα για σένα.

Αν αποθάνω ’γω κι εσύ, θάνατο δε φοβούμαι.
Μ’ αν αποθάνω μοναχός άχι πώς σε λυπούμαι.

Αν αποθάνω εφτά φορές κι άνε θαφτώ σαράντα,
η μαυρισμένη μου καρδιά θα σου θυμάται πάντα.

Στην τελευταία μου στιγμή εσένα θα ζητήσω,
να ιδείς με τι παράπονο τα μάθια μου θα κλείσω.

Άχι και να ’ταν μπορετό το μνήμα να ’ν κοντά σου
και να με λιβανίζανε τα χεροπάλαμά σου.

Ακριβοχαιρετίσματα και γλήγορα θα να ’ρθω
και με αυτή τη συλλογή έπιασα να σου γράψω.

Να γράψω ήθελα πολλά μα έσπασεν η πέννα
κι ετρέχανε τα δάκρυα μου κι ελυώναν τα γραμμένα.

Τελείωσα το γράμμα μου κι αφήνω το μαντίλι
και περιμένω απάντηση απ’ το γλυκό σου αχείλι.

Σα βράχο στην ακρογιαλιά που τον χτυπά το κύμα,
έτσι με δέρν’ η τύχη μου, Θε μου δεν είναι κρίμα;

Τα μάθια μου πονέσανε τη θάλασσα να βλέπω,
τον ταχυδρόμο να ρωτώ και γράμμα να μην έχω.

Έπαε(νέ) με φέρανε να κάνω ντίλα ντίλα,
να βλέπω τσοι λουβιάρηδες να παίζω και τη λύρα.

Ήρθε η ώρα του Ραμπί το θέλημα να γίνει.
Προδότης είν’ και κερατάς ο Τούρκος που θα μείνει.

Ανόιξετε τον κλήδωνα στ’ Αγιαννιού τη χάρη
Κι απού ’χει μήλο κόκκινο ας έρθει να το πάρει.

Ανοίξετε τον κλήδωνα να βγει τ’ αγά το μήλο,
που στέκει σαν το μιναρέ και λάμπει σαν τον ήλιο.

Ανοίξετε τον κλείδωνα, τ’ Αϊγιαννιού τη χάρη,
κι απούναι καλορίζικο το μήλο του να βγάλει.

Αλή μου με τα μάθια σου φέγγου και τα δικά μου,
με τση καρδιάς σου τα κλειδιά ’νείγω και τη γκαρδιά μου.

Κατέβα Χάρε στρώσε μου στον Άδη ένα κρεβάτι,
κι αμοναχός θα κατεβώ, δε νταγιαντώ τα πάθη.

Μοίρα μου όταν με μοίρασες ήσουνε μανισμένη.
Και διάλεξες και μού ’δωσες ζωή τυραννισμένη.

Από τα βγήκεν ο Χριστός στη γης και περιπάτει,
ανοίξετε την πόρτα σας να πούμε καλημέρα…

Μα Κρητικιά μου λεϊμονιά και πού δα σε φυτέψω.
Να σε φυτέψω στην καρδιά ίσως και σε κερδέψω.

Μ’ α πας στην Κρήτη Κρητικιά βάστα μου ’να μαχαίρι,
να το φορώ στη μέση μου χειμώνα καλοκαίρι.

Μ’ α πας στην Κρήτη Κρητικιά, χαιρέτα μου την Κρήτη.
Χαιρέτα μου και το βουνό που λένε Ψηλορίτη.

Μα Κρητικός να στολιστεί, να βάλει τα καλά του,
πολλοί δα του ζηλέψουνε εις την πορπατηξά του.

Τρακόσ’ να βγούνε στο Τσαρσί και χίλιοι στο παζάρι,
δε δα του μοιάξει άλλος κιανείς στη γνώμη και στα κάλλη.

Πενέσετε τσου Κρητικούς μα παινεμένους είναι,
και στου τζαμιού τα σιντζατέ προσκυνημένους είναι.

Για πέτε μου ίντα γίνηκε κειόνα το Πευκιανάκη,
απού ’βγαλε και κέρασε από το πισωφλάσκι.

Μα μοναχός του κέρασε αυτός τον απατόν του,
γιατί κιανείς δεν ήθελε να πιή από το πιοτόν του.
(Έμμετρο σχόλιο για κάποιο θαμώνα καφενείου, που κοιμόταν και…«επέρδετο» )
-----
Έτσα το φέρανε οι καιροί κ’ οι μαυρισμένες μέρες,
να κρεμασθούν οι γνωστικοί στσι μαγλινές (ξυρισμένες) μασέλες.
(Για τους δικαστές ενός ειρηνοδικείου σε χωριό της Σητείας.)

Κάθ’ εορτή, κάθε λαμπρή τη μπαίζουν την καμπάνα.
Στο κάθε ενδεχόμενο εσύ ’σαι η τάβλα-μάνα.(ο οφειλέτης)
(Σε κάποιον ενοικιαστή βοσκότοπων, που δεν πλήρωνε τακτικά το ενοίκιο)

Αφέντη, κόψε την κλεψά και το μπαταξιλίκι,
κ’ η γης κ’ οι Τούρκοι κ’ οι Ρωμιοί, θέλουν ζαμπιτιλίκι.
(Προς τον Οθωμανό αστυνομικό διοικητή της περιοχής του)

Αν έσφιγγες το στόμα σου σαν το παραδοσάκκι,
θα ’χες τ’ αυτιά σου και τα δυο, καημένε Αμετάκη.
(Προς τον αθυρόστομο γυρολόγο Αχμέτ, που του κόψανε τα αυτιά.)

Στην ώραν του ’ναι κι ο σεβντάς σαν τον αθό του Μάη.
Κι ελόγου σου σιογέρασες, Τράβα, και δε σου πάει.
(Στον Τράβα, το γεροντοπαλίκαρο, που ενοχλούσε τις φτωχοπούλες.)

Τα μάθια σου ’ναι τζερεμές , τα χείλια σου χαπίσι.
Ώφου καημός και λάβραν του απού θα σ’ αγαπήσει.

Να χαμηλώναν τα βουνά να δω τ’ Αποπηγάδι,
μετα ας θέσω κι ας χαθώ κι ας κατεβώ στον Άδη.

Παρηγορώ τη την καρδιά μα δεν παρηγοράται.
Λέω τζη μύρια ψόματα μα κείνη σ’ αφοράται.

Νάχε μου φέρετε νερό που του Κουμπέ τη βρύση,
γιατ’ έχω λαύρα στην καρδιά να δω α μου τη σβήσει.

Άχι και κουζουλάθηκα για μιας Ρωμιάς χατίρι.
Την είδα μόνο μια φορά από το παραθύρι.

Βουγιούμ μπεκλέρ στο Σουργιανό, και να ’ρθεις ατικί μου,
κι ανε σ’ αγγίξω απάνω σου, μην το βαστάξεις Θε μου.

Σα θέλεις, χρισιανάκι μου, να πάρεις τουρκοπούλα,
να πα να βάλεις τα στενά, να βγάλεις τη βρακούλα.

Να πα να βάλεις τα στενά και το ψηλό καπέλο,
την πίστη μου ν’ απαρνηστώ, να σ’ ακλουθήξω θέλω.

Την πίστη μου θ’ απαρνηθώ, να σ’ ακλουθήξω θέλω,
γιατί ζηλεύγω τσι Ρωμιούς, που βάνουν το καπέλο.

Γή τούρκικο, γή κρητικό το γιασεμί μυρίζει.
Εγώ θαρρώ τσι δυο λαούς πράμα δεν τσι χωρίζει.

Μπραήμ αγά Σοφταζαδέ, δε θέλω τη βουλή σου,
το σελαμέτι ξάνοιξε κι εσύ τση κεφαλής σου.

Μα ο Ραμπής που σ’ έπεψε δε σού ’δωκε λεκέδες.
Θαμάζομαι πως δεν πετάς με τους μελαϊκέδες.

Καημός απού ’ναι Γιαραμπή, να ’ν’ δυό αγαπημένα,
να ’ναι στον κόσμο αζωντανά κι αλαργοξορισμένα.
















ΞΑΜΩΝΩ
------


Εξάμωσα

Σημαδεύω,σκοπεύω, τείνω, σκέπτομαι, προσπαθώ.


Προέρχεται από την Βυζαντινη λέξη...έξαμον...

το σημερινό άξαμον...αξαμάρι= μέτρο.

Ο Τριανταφυλίδης το παράγει από το λατινικό

examinare.




ΝΙΑΚΑΡΗ

-------

Τύμπανο, σάλπιγκα.

Βρίσκεται και με τον τύπο...νακαράς, ανακαράς.

""παίζουν τρουμπέτες,όργανα, τουμπάκια,

 ανακαράδες"".


Ανατολικής προέλευσης η λέξη και το όργανο:

Νακούρ=σάλπιγκα, Νεκκαρέ=μουσικό όργανο όμοιο με

τύμπανο.

Ισως και απο το Ιταλλικό nacchera.


Στην Κρήτη ακούγεται η λέξη ...νιάκαρη=μεμψιμοιρία,

κλαψούρισμα.

""μην κάνεις σαν τη νιάκαρη"".


Γρά νιάκαρη= κλαψιάρα γρια.


ΝΑΤΟ

----

σχημα κεφαλής ή χέρας, κομψη κίνηση του σώματος.


""Στ' αρχοντικά αναρρίματα κ' είς αντρειάς το νάτο"".


""Τότε με πλήσια μου χαρά του Δούκα κάνω νάτο"".


Παράγεται απ το Ιταλικό atto.


η λέξη ήταν ...άττος...τον άττον..το νάτο.







Σάββατο 26 Μαΐου 2018

ΚΡΗΤΙΚΗ ΝΤΟΠΙΟΛΑΛΙΑ




















ΚΡΗΤΙΚΗ ΝΤΟΠΙΟΛΑΛΙΑ
====================


λαλεί =οδηγεί
λιανοχοχλιός =μικρό σαλιγκάρι
λιγάνεις =λιγοστέψεις
λιχνίζω =διαχωρίζω στο αλώνι τόν καρπό απο τα άχυρα
λογούμαι =θεωρούμαι,λογαριάζομαι,υπολογίζομαι
λοισμός =συλλογισμός,σκέψη
λυρομπαντουρίζει =παίζει λύρα
λύρου-λύρου =κοντυλιές τής λύρας(ποιητική έκφραση)


λαθούρι η φάβα
λάτρα καθαριότητα, δουλειές του σπιτιού
λεπιδοχώματα χώμα από το οποίο φτιάχνουν τα πιθάρια και τα κεραμικά
λιγώνω δοκιμάζω, γεύομαι
λιοπύρι ημέρα με πολύ μεγάλη θερμοκρασία
λογάμαι περνιέμαι, περνάω για…
λογιάζω σκέφτομαι, βάζω στο νου μου
λούσα πολυτελή ρούχα και κοσμήματα


μαγαρίζω αλλοιώνω, καταστρέφω
μαϊνάρω ησυχάζω, κοπάζω, γαληνεύω
μαλέ καυγάς, φιλονικία
μαρακλής αυτός που έχει μεράκι(α) – αυτός που γλεντάει χωρίς να παρεκτρέπεται
μαργώνω ξεπαγιάζω, κρυώνω
μερακλίκι το μεράκι η αγάπη για αυτό που κάνω
μισεμός η αναχώρηση
μιτάτο κτίσμα στο οποίο γίνονται τυροκομικές εργασίες
μονοπαντώ συγκεντρώνω σε ένα μέρος
μουζούρι παλιά Κρητική μονάδα μέτρησης (1 μουζούρι ήταν περίπου 5 οκάδες)
μπάντα πλευρά, περιοχή
μπαντούρα καπάκι όστρακου
μπαξές περιβόλι, κήπος
μπεγεντίζω συμπαθώ, θαυμάζω
μπελί είναι είναι φανερό
μπεσαλίδικος ο ντόμπρος, ο ευθύς, ο σταθερός
μπέτης ή πέτης το στήθος


μπουνταλάς βλάκας, χαζός






,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,






ΚΡΗΤΙΚΗ ΝΤΟΠΙΟΛΑΛΙΑ

====================

καερέτι =υπομονή

καημαθιά =το κάψιμο

καθα είς =καθένας

κακολαλεί =οδηγεί σε λάθος δρόμο,κακομεταχειρίζεται

κακολαλώ =βασανίζω,κακομεταχειρίζομαι

κακοστραθιά =κακός,δυσκολοδιάβατος δρόμος

καλλιμέντο,το =πρόοδος,προκοπή,καλυτέρευση

καλντιρίμι,το =λιθόστρωτος δρόμος

καλοσειράδα =καλή σειρά,καλής οικογένειας

καμωμένα =φτιαγμένα

κάνω =φτιάχνω

κανακίζω =καλοπιάνω,χαιδεύω,θωπεύω

κανελάδα,η =ποτό απο κανέλα

καταλαγιάσει =ηρεμίσει,ησυχάσει

κατάλυμα =ερείπιο,μισογκρεμισμένο σπίτι

καταλυτή =εξολοθρευτή

κατέχει =γνωρίζει,ξέρει

κάψα =ζέστη

καψαλίδα =σπίθα απο φωτιά

κι ανε =και άν

κιανούς(κιανενούς) =κανενός

κοιμηθιά =ο τόπος που κοιμήθηκε κάποιος

κοιτάσσει =ξεκουράζεται,αναπαύεται

καιτάσσω =κοιμούμαι στήν φωλιά μου,ξεκουράζομαι

κονάκι,το =σπίτι,κατοικία

κονεύει =φιλοξενείται

κοντό =άραγε ,μήπως ,τάχα

κοπέλι,το =το αγόρι,το μικρό παιδί

κοπελιδάκι =το μικρό παιδάκι

κουζουλάδα =ανοησία,τρέλα,τόλμη

κουκοσάλι =χαλάζι

κουλαντρίζει =κάνει κουμάντο

κουλαντρίζω =παλεύω,εξουσιάζω,διευθύνω

κουλέδες =πύργοι

κουλές =πύργος

κρεμάται =κρέμεται,αποκρεμιέται

κρούβγει =δυσκολεύει τήν αναπνοή

κρούβγω-ομαι =στερώ τόν αέρα,αποπνίγω,πνίγομαι

κρυγιότη,η =τό κρύο,τό ψύχος

καβρός ο κάβουρας

κακοβολιά ανώμαλος δρόμος

καματερό καλλιεργημένος αγρός, πεδιάδα

καμνιώ κλείνω τα μάτια

Καντής ο δικαστής επί Τουρκοκρατίας

καταδιά η αποκατάσταση, η τακτοποίηση

κατάσαργα επί της σάρκας

κατέ(χ)ω ξέρω, γνωρίζω

κάτης ο γάτος

κατούνα σπίτι βοσκού στο βουνό (λέγεται και κονάκι)

κατσούλα η γάτα

καψάλι (γίνομαι καψάλι) καίγομαι

κεράς η ζώνη ουράνιο τόξο

κλησίδι μικρό εκκλησάκι

κοκλιομπάντουρο το όστρακο του σαλιγκαριού

κολάι το κουμάντο, ο λογαριασμός

κονάκι σπίτι βοσκού στο βουνό (λέγεται και κατούνα)

κοντό άραγε, μήπως

κοντό κοντό περίπου

κόπιασε πρόσκληση στο σπίτι

κουζουλάδα τρέλλα, χαζομάρα

κουλαντρίζω καταφέρνω κάτι, τα βγάζω πέρα

κούμος μικρό κτίσμα στο βουνο που χρησιμοποιεί ο βοσκός για να βάλει 1-2 ζώα

κουρνιάζω ρουβάζω, χώνομαι στην αγκαλιά, ραφώνει στη

αγκαλιά, προστατεύεται σε υπήνεμο έρος

κουφοβράζω επιθυμώ, έχω έντονο πόθο που δεν εξωτερικεύεται

κοχλιός ή χοχλιός σαλιγκάρι

κρημνός ο γκρεμός

κριγιός το κριάρι

κρυγιό κρύο, δροσερό

κρυγιότι το κρύο, κρύος καιρός (κάνει κρύο)


,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,



Η ΚΡΗΤΗ ΣΤΟΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ 1904 του Γ. Λινοξυλάκη








Ένας πολεμιστής διέσωσε στη μνήμη του ένα ποίημα της Ηπειρώτικης Λαϊκής Μούσας που οι 2 πρώτες στροφές του λυρικά έλεγαν:
-Κρήτες αντάρτες κι Αρχηγοί και σεις οι στρατιώτες
που σπάσετε στο Μέτσοβο τις σιδερένιες πόρτες.
Κλαίτε τον Καπετάν Κλειδή απού ταν η πρεπειά σας,
αλλά σκοτώθη κι άφηκε μαχαίρι στη καρδιά σας.


Τούτος ο προαιώνιος κληρονομικός έρωτας των Κρητικών για τη λευτεριά ήταν η κινητήρια δύναμη που τους έσπρωξε να σπεύσουν να βοηθήσουν τους αδελφούς Μακεδόνες να την αποκτήσουν.








Αχ, όποιος έζησε σκληρά, σ’ αγέρα σκλαβωμένο,

κι έφαγε μ’ αίμα το ψωμί και δάκρυα ζυμωμένο,

όποιος της μαύρης της σκλαβιάς δοκίμασε τον πόνο,

σκλαβιά και πόνος τι θα πει, εκείνος ξέρει μόνο.
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Τούτος ο προαιώνιος κληρονομικός έρωτας των Κρητικών για τη λευτεριά ήταν η κινητήρια δύναμη που τους έσπρωξε να σπεύσουν να βοηθήσουν τους αδελφούς Μακεδόνες να την αποκτήσουν.

Η Κρήτη στον Μακεδονικό Αγώνα 1904 – 1908 του Γιώργου Λινοξυλάκη





Η Κρήτη στον Μακεδονικό Αγώνα 1904 – 1908 του Γιώργου Λινοξυλάκη
============================================
«…Ελάτε σεις ηρωικοί τση Κρήτης πολεμάρχοι,
τσ’ Ηπείρου οι σταυραετοί και Μακεδονομάχοι,
Ρούβα και Βάρδα και Κλειδή και Θύμιε Καούδη,
Κατσίγαρη και Πούλακα, Σκουντρή και Νικολούδη
και Καραβίτη και Μακρή, Σκαλίδη, Μαυρογένη,
Μπολάνη και Καλογερή, Γαλάνη, Σεϊμένη…
ψυχές μεγάλες με τιμή σ’ αγώνες, αγιασμένες
τση Μάνας Κρήτης οι γενιές οι χιλιοδοξασμένες…»


Με αυτούς τους στίχους του ριζίτικου τραγουδιού και με αυτόν τον σύντομο πρόλογο, το παρόν άρθρο αφιερώνεται στην μεγάλη συμβολή της Κρήτης στον αγώνα της Μακεδονίας στις αρχές του 20ου αιώνα, που αφύπνισε τον Ελληνισμό, ματαίωσε τον αφελληνισμό της Μακεδονίας και την αυτονόμηση ή την προσάρτηση της στη Βουλγαρία. Έκρινε την τύχη του βόρειου ελληνικού πληθυσμού, όπως προέκυψε από τους μετέπειτα εθνικούς απελευθερωτικούς θριάμβους κατά τους δύο Βαλκανικούς Πολέμους του 1912 – 1913. Ειδική μνεία γίνεται για τον Καπετάν Στυλιανό Κλειδή από το χωριό Αγκουσελιανά παραθέτοντας απλά την βιογραφία του.


Οι αδελφικές σχέσεις Κρήτης και Μακεδονίας


Οι σχέσεις της Κρήτης με τη Μακεδονία, διαμέσου των αιώνων ήταν άριστες και παραδοσιακά ενσωματώθηκαν στη νοοτροπία και συνείδηση των κατοίκων της κάτι που είναι ιστορικά τεκμηριωμένο. Ο στρατός του Μεγάλου Αλεξάνδρου είχε Κρητικούς τοξότες, περίφημους για τις ικανότητές τους, ενώ ο ναύαρχος Νέαρχος του στόλου του Μακεδόνα στρατηλάτη ήταν Κρητικός.


Αρκετούς αιώνες αργότερα, στον Ερωτόκριτο, βρίσκουμε ένα ακόμα τεκμήριο της φιλίας Κρητικών και Μακεδόνων. Ο Χαρίδημος, το ρηγόπουλο της Κρήτης, και ο Νικόστρατος, ο αφέντης της Μακεδονίας, θεμελιώνουν αυτή την φιλία σε αμοιβαίους όρκους και υπόσχονται πώς, αν η περίσταση το επιβάλλει, ο καθένας θα προστρέξει σε βοήθεια του άλλου. Οι Κρητικοί έχοντας πάντα ως πεποίθηση τη λευτεριά πιο πάνω από τη ζωή, εθελοντικά ανταποκρίθηκαν στο προσκλητήριο του αγώνα για να σωθεί η Μακεδονία.


Οι Κρητικοί εκείνης της εποχής, φωτισμένοι ακόμη από τη λάμψη του Αρκαδίου, δεν ήταν μόνο οι πιο εμπειροπόλεμοι αγωνιστές, από τις αλλεπάλληλες επαναστάσεις κατά των Τούρκων, αλλά διακρίνονταν για το υψηλό εθνικό τους φρόνημα και τη φιλοπατρία τους, ιδεώδη που είχαν σφυρηλατηθεί κατά τους πολύχρονους αγώνες για την ανεξαρτησία και την ελευθερία τους και είχαν εδραιωθεί στη συνείδηση και στη σκέψη τους.


Κι ο πρώτος μη Μακεδόνας που έπεσε στο πεδίο της τιμής ήταν Κρητικός. Ο Γεώργιος Σεϊμένης.






  



Οἱ δεσμοὶ τῆς Κρήτης καὶ τῆς Μακεδονίας









Οἱ δεσμοὶ τῆς Κρήτης καὶ τῆς Μακεδονίας ἔχουν τὶς ρίζες τους στὴν ἐποχὴ τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, ὅταν ἐνσωματώθηκαν στὸν μακεδονικὸ στρατὸ οἱ περίφημοι γιὰ τὴν ἐπιδεξιότητα καὶ τεχνική τους Κρῆτες τοξότες. Καὶ τώρα ὁ πολύπαθος μακεδονικὸς ἑλληνισμός, πάνω στὸν ὁποῖο ἔχουν στραφεῖ τὰ βλέμματα ἑνὸς ὁλόκληρου ἔθνους, ζητάει τὶς ὑπηρεσίες, ὄχι μόνο τῶν Κρητικῶν, ἀλλὰ κάθε Ἕλληνα ποὺ μέσα του καίει ὁ πόθος γιὰ τὴν ἐλευθερία. Σὲ αὐτή τὴν πρόσκληση πρῶτοι ἀπάντησαν οἱ Κρητικοί, καὶ παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κρήτη δὲν εἶχε ἐνωθεῖ ἀκόμη μὲ τὴ μητέρα Ἑλλάδα, ἔτρεξαν νὰ προσφέρουν ἀκόμα καὶ τὴ ζωή τους γιὰ νὰ σωθῇ ἕνα κομμάτι τοῦ ἑλληνισμοῦ ποὺ κινδύνευε νὰ ἀφελληνιστῇ καὶ νὰ χαθῇ. Γνώριζαν οἱ Κρητικοὶ τί σημαίνει νὰ εἶσαι ὑπόδουλος καὶ νὰ ἀγωνίζεσαι γιὰ νὰ πιῇς ἀπὸ τὸ γλυκὸ νέκταρ τῆς ἐλευθερίας. Ὁ Κρητικὸς λαὸς εἶναι ἐραστὴς τῆς ἐλευθερίας, καὶ αὐτὸ ποὺ ὤθησε τὸν ἁπλοϊκὸ Κρητικὸ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν οἰκογένεια καὶ τὸ σπίτι του γιὰ νὰ πολεμήσῃ στὴ Μακεδονία ἦταν ἡ ἄσβεστη φλόγα καὶ τὸ πάθος ποὺ καίει στὴν ψυχή του γιὰ τὴν ὑπέρτατη ἀνθρώπινη ἀξία, τὴν ἐλευθερία.


Οἱ Κρητικοὶ εἶδαν τὴν ὑπόθεση τῆς Μακεδονίας σὰν νὰ ἦταν δική τους καὶ ἔνοιωσαν τὰ δεσμὰ τῆς σκλαβιᾶς καὶ τῆς καταπίεσης νὰ ματώνουν τὴν ψυχὴ καὶ τὴν καρδιά τους, ὅπως τῶν ἀδελφῶν τους Μακεδόνων. Ἡ ἔνωση τῆς Μεγαλονήσου μὲ τὴν Ἑλλάδα κατεῖχε τὴν ἴδια θέση στὴν καρδιὰ τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ μὲ τὴν ἀπελευθέρωση τοῦ ἑλληνισμοῦ τῆς Μακεδονίας. Ἡ ἐπίλυση αὐτῶν τῶν δύο μεγάλων ἐθνικῶν ὑποθέσεων ὁδήγησαν στὴν ἀναγέννηση τῆς Ἑλλάδος. Ἔτσι δικαιολογεῖται καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπὸ τοὺς 6.000 ἐθελοντὲς Μακεδονομάχους, οἱ 3.000 ἦταν Κρητικοὶ καὶ ἀπὸ τοὺς τρεῖς γενικοὺς ἀρχηγοὺς οἱ δύο ἦταν Κρητικοί...

Μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Παύλου Μελᾶ, Γενικὸς Ἀρχηγὸς ὀρίστηκε ὁ Ἀνθυπολοχαγὸς Γεώργιος Κατεχάκης (Καπετάν Ροῦβας ἤ Ἀποστόλου Γεώργιος ἀπὸ τὴν Πόμπια Ἠρακλείου), ὁ ὁποῖος παρέμεινε μέχρι τὴν ἄνοιξη τοῦ 1905, ὀπότε ὀρίστηκε ὁ Ἀνθυπολοχαγὸς Γεώργιος Τσόντος μέχρι τὸ τέλος τοῦ 1908.


Γεώργιος Τσόντος


Ἀπό τοὺς 82 Ἀρχηγούς Σωμάτων οἱ 19 ἦταν Κρητικοί. Καὶ ἀπὸ τοὺς 19 ἰδιῶτες ἀρχηγούς οἱ 14 ἦταν Κρητικοί:


Βολάνης Γεώργιος, Γύπαρης Παῦλος, Καλομενόπουλος Νικόστρατος (Μίδας), Καούδης Εὐθύμιος, Καραβίτης Ἰωάννης, Κατσίγαρης Ἐμμανουῆλ (Καραμανώλης), Κλειδῆς Στυλιανός, Μακρῆς- Δικώνυμος Γεώργιος, Νικολούδης Εὐάγγελος, Νικολούδης Ἐμμανουῆλ, Νταφώτης Ἰωάννης, Πούλακας Ἰωάννης, Σκαλίδης Γεώργιος, Σκουνδρῆς Ἐμμανουῆλ, Τσόντος Μιχαῆλ.

Τὸ σύνολο τῶν Καπεταναίων Κρητικῶν ποὺ ἔλαβαν μέρος στὸν Μακεδονικὸ Ἀγῶνα ἦταν 39 μὲ 2.976 ἄνδρες...






Λογιώ-λογιώ, λοήσιμες, ξυφαίνω μαντινάδες Αποσπερίδες και βαϊζα Του Κωστή Λαγουδιανάκη









Λογιώ-λογιώ, λοήσιμες, ξυφαίνω μαντινάδες
Αποσπερίδες και βαϊζα


Του Κωστή Λαγουδιανάκη


=================
Εγώ ’χω δυο αγαπητικές κι έχω διπλή αγκάλη
Δασκαλική λένε τη μια,Kρητολαλιά την άλλη


Θε μου και δώ’μου δύναμη πλήσα για να παλέψω
τα ιερά και όσια τση Κρήτης μη μολέψω
..........................
Θε μου=Θεέ μου πλήσα=αρκετή μολεύγω=μολύνω,αλλοιώνω,νοθεύω
...................................
Με το νερό τση φρόνεψης να πλύνεις τη ζωή σου
να μη γροικούνται σουχλικά ποτές για όνομής σου
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
(η) φρόνεψη=η σωφροσύνη, η λογική (τα)σουχλικά=τα κουτσομπολιά
(για) όνομής σου=για σένα, για χάρη σου
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Ποκαμισάρης στο βορνό τσ’αγάπης ματσιπέτι
τη δροσεράδα ρέγομαι κανακιστά στο μπέτη
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
ποκαμισάρης=φορώντας μόνο το ποκάμισο βορνό=σε βόρειομέρος,ξαερινό
(το) ματσιπέτι=στηθαίο τοίχου κανακιστά=χαϊδευτικά (ο)μπέτης=το στήθος
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Δε σολαγάτ’ η σκέψη μου και κάθα ντις και ντάι
αμοναχό με παραιτά κι οθεγκειά που’ναι πάει
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
σολαγάται=ησυχάζει,ηρεμεί κάθα ντις και ντάι=κάθε τόσο,συχνά
παραιτώ=εγκαταλείπω,αφήνω οθεγκειά=προς τα εκεί
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Μόφωτα φεύγει η σκέψη μου κι ολημερνίς τη χάνω
σταλίζει στο κονάκι τζη, στο μπέτη τζη απάνω
μόφωτα=μόλις αρχίζει το φως της μέρας ολημερνίς=κατά τη διάρκεια όλης της μέρας σταλίζω=παραμένω σε σκιερό μέρος για ξεκούραση κονάκι=το σπίτι


Σε κάθα γλέντι του σεβντά κλουθώ του αξοπίσω
και πίνω κούπες το κρασί και που να ξεξοινίσω
(ο) σεβντάς=ο έρωτας κλουθώ=ακολουθώ αξοπίσω=από πίσω
ξεξοινίζω=ξεμεθώ (που να) ξεξοινίσω=είναι αδύνατον μα ξεμεθύσω


Σταμνί καινούργιο του σεβντά ομπρεί στο σταμνοτάτη
κι έχω σαφί τη γ-κούπα μου κρυγιό νερό γεμάτη
ομπρεί(το σταμνί)=υγραίνεται,βγάζει στάλες νερού στα τοιχώματα (ο)σταμνοτάτης=
η υποδοχήόπυ τοποθετείται το σταμνί σαφί=πάντα κρυγιός=κρύος,δροσερός


΄Εχος απού ’ναι στσ’ αδικιάς το αίμα βουτημένο
πύρι-πυργιού του μέλλεται κι άνεμος των ανέμω
(το) έχος-(τα)έχη=όσα έχει κάποιος,τα περιουσιακά στοιχεία (η) αδικιά=η αδικία
πύρι-πυργιού=φωτιά στη φωτιά άνεμος των ανέμω=”ανεμομαζώματα-διαολοσκορπίσματα”----


Ας ήσουνε ανέφαλο στσι τόπους σου να πράσσω
να βρέχεις και να βρέχομαι μέχρι να παπουδιάσω
(το) ανέφαλο=το σύννεφο πράσσω=συχνάζω παπουδιάζω=μουλιάζω από το πολύ νερό


Στα κουτουρού δε ρέγομαι να καταλώ το χρόνο
τη γ-κάθα ώρα και στιγμή σιγουρομπερδουκλώνω
κουτουρού=επιπόλαια,άσκεφτα καταλώ=καταναλώνω,φθείρω σιγουρομπερδουκλώνω=παίρνω τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα για να αποφύγω δυσάρεστες συνέπειες


Έμου δε βρέχει μιαολιά,έμου αέρας πιάνει
ξεροτσιβή κι ανυδριά τη βιόλα δα ξεράνει
έμου…έμου=αφ’ ενός μεν…αφ’ετέρου δε μιαολιά=λίγο (η) ξεροτσιβή=το ξεροβόρι δα=θα


Στο μουτουπάκι του σεβντά ξετρέχω ν’ ανεδιάζω
να πίνω μαρουβά κρασί και να ξετσικαλιάζω
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
(το) μουτουπάκι=η κουζίνα ξετρέχω=επιδιώκω ανεδιάζω=εμφανίζομαι, συχνάζω (ο)μαρουβάς=το παλιό δυνατό και καλό κρασί ξετσικαλιάζω= αφαιρώ το καπάκι του τσικαλιού και τρώγω φαγητό από το τσικάλι μέσα
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Μια μαναρά κι αμοναχή το ξύλο δε ντο σκίζει
με τω μ-πολλώ τη συντρομή κόσμος ομορφίζει
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
(η) μαναρά=η τσεκουριά (η)συντρομή=η βοήθεια,η συνδρομή
μορφίζω και ομορφίζω=ομορφαίνω, καθιστώ όμορφο
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Εγώ ’χτιζα το σ’ αγαπώ κι εσύ το αλαμπλίρι
και του σεβντά επόμεινε μεσόκενο το χτίρι
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
αλαμπλίρι=άραγε,μήπως μεσόκενος=μισοτελειωμένος
(το)χτίρι=η υπό ανέγερση οικοδομή
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Στου ήλιου τα βουτήματα κάθομαι στη λοτζέτα
και δικιμάζει ο λοϊσμός ’πό τσι χαρές κουφέτα
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
στου ήλιου τα βουτήματα=την ώρα που βασιλεύει ο ήλιος (η)λοτζέτα= ο εξώστης δικιμάζω=δοκιμάζω (ο)λοϊσμός=η σκέψη
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Μόχοντας με ξυπνά ο σεβντάς για τση δουλειάς τη βιάση
και του τρυγώ ολημερνίς,ίσαμε να μοχριάσει
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
μόχοντας=πριν ξημερώσει καλά-καλά (η)βιάση=η βιασύνη,η επείγουσα ανάγκη
ολημερνίς=κατά τη διάρκεια όλης της μέρας ίσαμε=μέχρι μοχριάζει=σκοτεινιάζει
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Τση Μυλιαργούσας το πρωί σ’ έδα στη μ-προσπαθιά μου
δουλειά εβρήκε τοτεσάς μερού-νυχτού η καρδιά μου
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Μυλιαργούσα=η γιορτή της Υπαπαντής ή Παναγίας τση Μυλιαργούσας όπου “οι Μύλοι αργού κι οι δούλοι αργού κι οι γαϊδάροι σκόλη έχου” σ’ έδα=σε είδα στην προσπαθιά=στην “ώρα επάνω” μερού-νυχτού=μέρα και νύχτα
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Συνορισά ’χαμε κι οι δυο στου έρωτα τη βράση
κι άριστα κιουκιουρίζεται πως θα μας προϊβάσει
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
(η)συνορισά=η ευγενής άμιλλα (η)βράση=η έξαρση,η αποκορύφωση κιουκιουρίζεται=φημολογείται,ψιθυρίζεται προϊβάζω=προβιβάζω
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Σογκυματεί ο λοϊσμός στσ’ αγάπης το σπαρμένο
τ’ αλώνι,το βωλόσυρο και το λαμί ανημένω
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
σογκυματεί=έκφραση για τους ομοιόμορφους κυματισμούς που κάνει το σπαρμένο στο ελαφρύ φύσημα του ανέμου (το)λαμί=ο σωρόςτου αλωνισμένου καρπού στη μέση του αλωνιού προκειμένου ν’ αρχίσει το λίχνισμα
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Δεν ήθελε μια λέξη μου στη χέρα τζη να πιάσει
μα σύρε-ξέσυρε ο σεβντάς την έχει εδά συβάσει
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
σύρε-ξέσυρε=σιγά-σιγά συβάζω=πείθω
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Μοσκόχορτο κι αμύγδαλα μες στο τσικάλι βάνω
ξεσπόρισα και ραζακί γλυκό για να το κάνω






  

ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ








ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ
.................................
ΑΛΑΡΓΟΞΩΡΙΣΜΕΝΟΣ ο ξενητεμένος.
ΑΜΕ πήγαινε (προστ.)
ΑΜΕΤΕ Πηγαίνετε, φύγετε, άντε μην κάθεστε (παράδειγμα: "αμέτε να του πείτε").
ΑΜΟΝΑΧΗ Μόνη, μοναχή. (παράδειγμα: "αμοναχή μου έμεινα στο σπίτι οψές το βράδυ").
ΑΜΟΝΑΧΟΣ Μόνος, χωρίς παρέα κ.λ.π . (παράδειγμα: "αμοναχός το έκανες όλο αυτό;").
ΑΜΠΕΛΟΚΟΥΡΜΟΥΛΑ η κουρμούλα, το δενδρύλλιο του αμπελιού
ΑΝΑΓΑΛΛΙΑΖΟΜΑΙ Ευχαριστιέμαι, ευφραίνομαι, μ΄αρέσει. (παράδειγμα: "ετσά που θωρώ τη θάλασσα αναγαλλιάζομαι").
ΑΝΑΠΝΟΙΑ αναπνοή.
ΑΝΑΠΛΑΓΑ Ανάπλαγα: Κατά μήκος και πλάτος της πλαγιάς.
ΑΝΑΠΛΟΓΥΡΙΖΩ Ορος λιομαζώματος. Στρώνω κάτω από την ελιά ανάπλες για να μη σκορπά ο καρπός στο έδαφος.
ΑΝΑΣΤΟΡΟΥΜΑΙ θυμάμαι.
ΑΝΕ Αν. (παράδειγμα: "ανέ θέλεις να τα πάμε καλά κάτσε εκιά που 'σαι ").
ΑΝΕΒΟΛΕΜΑ Ο κατήφορος. Μεταφορικά δυσκολία αντιξοότητα, δυσχέρεια.
ΑΝΕΒΟΛΕΥΓΩ Ανηφορίζω.
ΑΝΕΓΥΡΙΣΤΙΚΑ Παραβολικά, "με νόημα" (παράδειγμα: "και θυμήθηκα τα ανεγυριστικά λόγια του μακαρίτη").
ΑΝΕΛΑΜΠΙΔΙ Το αχινοπόδι, είδος θάμνου.
ΑΝΕΛΩΝΩ Διώχνω, απομακρύνω, εμποδίζω.
ΑΝΕΠΙΑΝΩ (Ανεπιαστάρης): Πολλαπλασιάζω κάποιο είδος φυτού, άνθους. Μεταφορικά συγγενεύω με γάμο, συμπεθεριάζω.
ΑΝΕΣΤΟΡΟΥΜΑΙ Φέρνω στη μνήμη μου, αναπολώ παλιότερα γεγονότα.
ΑΝΕΣΤΟΥΛΟΥΧΙΖΩ Κλαίω σιγά με αναφιλητά.
ΑΝΕΣΤΟΥΛΟΥΧΙΣΜΑ (το): αναστέναγμα.
ΑΝΘΟΓΥΑΛΙ το ανθοδοχείο.
ΑΝΙΜΕΝΩ Περιμένω, καρτερώ, αναμένω (παράδειγμα: "ήντα ανιμένεις τέτοια ώρα και δε πας να κοιμηθείς;").
ΑΝΗΦΟΡΑΣ η καπνοδόχος, αλλά και ο μικρός φεγγίτης στη μέση του δωματίου.
ΑΝΤΑΡΟΦΟΡΩ Προέρχεται από την αντάρα. Είμαι σκεπασμένος από ομίχλη.
ΑΝΤΕΣΤΕ Ελάτε, πάμε, κουνήσου.
ΑΝΤΙΧΡΟΝΟΥ Τον επόμενο χρόνο, του χρόνου (παράδειγμα:" θα σε μεταδώ αντίχρονου").
ΑΞΟΣ Ικανός (παράδειγμα: "όσα πλια πολλά οζά είχε κιανείς κλεμμένα τόσονα θεωρούντανε ΑΞΟΣ από τον καθένα").
ΑΠΑΝΩΒΑΝΩ αλλάζω τη γνώμη κάποιου κακόβουλα
ΑΠΑΤΟΣ ο εαυτός.
ΑΠΗΣ άμα, όταν
ΑΠΟ ΤΑ ΓΕΝΝΟΦΑΣΚΙΑ Εκ γεννετής, από όταν γεννήθηκε (παράδειγμα: "αυτός πίνει την ρακί από τα γεννοφάσκια του").
ΑΠΟΓΙΑΖΩ ΤΟ ΝΕΡΟ Βάζω τη στάμνα με το νερό έξω στο αγιάζι για να διατηρηθεί δροσερό.
ΑΠΟΔΙΑΦΩΤΙΣΤΑ (επίρρημα): Πριν ακόμα χαράξει η αυγή.
ΑΠΟΔΙΑΦΩΤΙΣΤΑ Με το χάραμα, με το φως της ημέρας, με το που ξημερώνει (παράδειγμα: "ελάτε αποδιαφώτιστα να με ξυπνήσετε να φύγουμε").
ΑΠΟΔΥΝΑΖΟΜΑΙ αντέχω αντιξοότητες.
ΑΠΟΔΩΣΩ καταντήσω [(α)ποδίδω].
ΑΠΟΚΑΜΑΡΩΝΩ θαυμάζω κάτι οπτικά
ΑΠΟΚΩΛΕΜΑΤΑ η μεγαλύτερη απομάκρυνση, όπου ο άλλος χάνεται πλέον (αποκωλεύγω).
ΑΠΟΜΟΝΗ υπομονή.
ΑΠΟΚΟΘΙΑ Τόλμη, παράτολμη ενέργεια, "ηρωισμός" (παράδειγμα: "Κι έκανε την αποκοθιά να του μιλήσει ντρέτα").
ΑΠΟΚΡΑΤΕΙ ΚΑΤΙ Διατηρείται, σώζεται κάτι. (παράδειγμα: "αυτό το έθιμο αποκρατεί από τη γενιά του παππού μου").
ΑΠΟΛΕΙΜΜΑΡΟΙ - ΔΙΑΛΕ ΤΣ' ΑΠΟΛΛΕΙΜΑΡΕΣ ΣΟΥ Οι εναπομείναντες, όσοι έμειναν, οι ζωντανοί. Για λόγους σεβασμού στους νεκρούς χρησιμοποιείται σαν βρισιά για τους ζωντανούς ... για να θίξουν τους νεκρούς τους.
ΑΠΟΠΑΙΡΝΩ Αποθαρρύνω, προσβάλω, μειώνω τον άλλο με λόγια (παράδειγμα: "Μανωλιό μην αποπαίρνεις το κοπέλι γιατί στενοχωράτε.").
ΑΠΟΡΑΚΗ Η τελευταία ρακή με τους λιγότερους βαθμούς.
ΑΠΟΣΚΟΤΕΙΝΙΑΣΤΗΚΑ μ’ έπιασε σκοτοδίνη, έχασα τον κόσμο από απελπισία ή έντονη λύπη (αποσκοτεινιάζει, σκοτεινιάζει εντελώς).
ΑΠΟΣΠΕΡΙΔΕΣ Βραδινές φιλικές συγκεντρώσεις (παράδειγμα: "αποσπερίδες κάναμε ο ένας στ' άλλου το σπίτι").
ΑΠΟΥ 1. που (αναφορικό), αλλά και όποιος (παροιμία: απού πλουταίνει με το νου, ποτέ ντου δε φτωχαίνει) 2. Από.
ΑΠΟΧΤΕΝΙΔΑ τα σπασμένα μαλλιά που μένουν στο χτένι κατά το χτένισμα.
ΑΠΥΡΙ θειάφι.
(Α)ΡΑΣΣΩ επιτίθεμαι, ορμάω πάνω σε κάτι (ιδ. φαγητό).
ΑΡΝΕΥΓΩ ηρεμώ (ειρηνεύω).
ΑΡΓΑΝΤΙΝΗ Βραδιά, κάποια βραδιά, "μία μέρα" (παράδειγμα: "μιαν ΑΡΓΑΝΤΙΝΗ θα πάρω θέλει τα βουνά και άντε να με βρείτε.").
ΑΡΓΑΤΙΝΗ Το βράδυ, η νύχτα.
ΑΡΙΣΜΑΡΗΣ Το δεντρολίβανο.
ΑΣΠΑΛΑΘΟΣ Είδος θάμνου με μακρυά και σκληρά αγκάθια και με ωραία αρωματικά άνθη. Λέγεται και σπάλαθρον.
ΑΥΘΙΑ αυτιά (αφτιά).
ΑΦΟΥΡΑ Η ομίχλη, η καταχνιά.
ΑΧΕΙΛΙ (υποκοριστικό, αχειλάκι), το χείλος.
ΑΦΤΩ ανάβω, άψε, άναψε, άψω, ανάψω.

ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ



ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

.................................

ΗΘΕΛΑ (+ υποτακτική), θα× ήθελα σε κλέψω, θα σ’έκλεβα (βλ. ’θελα).

ΗΛΠΙΖΑ περίμενα (και για καλό και για κακό).

ΗΜΠΟΡΩ μπορώ.

ΗΤΟΝΕ ήταν


ΘΑΡΡΩ νομίζω.

ΘΕΤΩ Ξαπλώνω, κοιμούμαι (παράδειγμα: "πήγε να θέσει γιατί ήταν κουρασμένος.").

ΘΙΑΡΜΟΣ κακό μάτι.

ΖΑ - ΟΖΑ Ζώα, χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει και τον "βλάκα" (παράδειγμα: "ο Νικολής έχει πάει στα ΟΖΑ ή "αργά είναι τα ζα").

ΖΑΛΟ βήμα

ΖΒΙΓΑ σβούρα

ΖΕΒΕΛΙΑΡΗΣ Ο παραλυμένος, τρεκλίζων, παραπαίων.
ΖΕΒΛΩΝΩ Λυγίζω.
ΖΟΡΕΣ Βιασύνη, ανυπομονησία (παράδειγμα: "γιάντα έχεις τέτοιο ζόρεε απόψε;").


ΛΑΛΩ Προχωρώ, περπατάω, οδηγώ π.χ . "λάλιε τα οζά" Εξ'ού και η γνωστή παροιμία " Τρεις λαλούν και δυο χορεύουν", η οποία προέρχεται από το χορευτικό ιδίωμα της περιοχής Κισσάμου Χανίων, όπου οι δύο πρώτοι που κρατούν στο χορό χορεύουν, ενώ οι υπόλοιποι απλά περπατάνε.

ΛΑΨΗ λάμψη.
ΛΗΜΕΡΙΩ περνώ την ημέρα μου

ΛΟΓΙΑΖΩ Σκέφτομαι, σχεδιάζω, καταστρώνω (παράδειγμα: " δεν το λογιάστηκες λοιπόν, πως θα΄ναι πλια πολλοί;").

ΛΟΓΙΩ ειδών.

ΛΟΓΟΥΜΑΙ Θεωρούμαι, είμαι (παράδειγμα: "άνθρωπος λογούμαι και εγώ.").
ΛΟΪΣΜΟΣ Λογισμός, περίσκεψη (παράδειγμα: "που ταξιδεύει ο λοϊσμός σου;").


ΝΑ ’ΘΕΛΑ αν επρόκειτο (βλ. ’θελα).

ΝΑ ’ΧΑ ΠΩΣ να μπορούσα.

ΝΑ ’ΡΘΗΣ ενν. αν έρθεις.

ΝΑ ’ΧΕ (μη), ας (μην).

ΝΕΦΑΛΑ και νέφη, τα σύννεφα.

ΝΙΑ Νέα κοπέλα, κορίτσι (παράδειγμα: "οι νιες ετοτεσάς ήσανε για το σπίτι εδά είναι.").

ΝΤΑΓΙΑΝΤΩ -ΙΖΩ αντέχω.

ΝΤΑΚΕΡΝΩ Αρχίζω, ξεκινώ, βάζω μπροστά (παράδειγμα: "και με ντάκαρε σε κάτι σφαλιάρες.").

ΝΤΕΛΗΚΑΝΗΣ Ωραίος, όμορφος, νεαρός (παράδειγμα: "οι ντεληκανήδες του χωριού έσυραν το χορό.”).

ΝΤΕΛΟΓΟ Αμέσως, άμεσα, τώρα, με τη μία, χωρίς καθυστέρηση (παράδειγμα: οσά το ντελόγο δεν έχει.").

ΝΤΡΕΤΟΣ Ευθύς, ίσιος, "σωστός". (παράδειγμα: "γιατί δεν μου μιλάς ντρέτα;").

ΝΤΟΥΣΟΥΜΑΝΗΣ εχθρός.

ΝΤΟΥΣΟΥΝΤΙΖΩ συλλογίζομαι.





ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ





ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ
.................................
ΟΓΛΗΓΟΡΑ Γρήγορα, ταχύτατα (παράδειγμα: " ογλήγορα και φτάσαμε όπου μας περιμένουν.").
ΟΘΕ(Ν) προς (όθε μ-πάνω, όθε γ-κάτω κ.τ.λ.).
ΟΖΟ (πληθ. οζά), τα ζώα (αιγοπρόβατα).
ΌΙ Όχι, δεν θέλω. (παράδειγμα: "όι δεν θέλω να σ΄ ακούσω!").
ΟΛΠΙΖΑ δεν τό ’λπιζα, δεν το περίμενα (και για καλό αλλά κυρίως για κακό) (βλ. και ήλπιζα).
ΟΛΟ πάντα.
ΟΜΑΔΙ μαζί.
ΟΜΠΡΟΣ Μπροστά (παράδειγμα: "ξάνοιγε ομπρός σου μην σβολωθείς.").
ΟΝΟΜΗΣ (για ονομής σου), για σένα, εδώ: για χάρη σου.
ΟΝΤΕ(ν) όταν.
ΟΞΩ εκτός (πόριζε όξω: έβγα έξω, δεν ήρθεν όξω ο Γιώργης: δεν ήρθε κανείς εκτός από το Γ.).
ΟΦΕΤΟΣ Φέτος. (παράδειγμα: "οφέτος θα έχει βεντέμα.").
ΟΦΤΟ Κρέας ψημένο στα κάρβουνα (παράδειγμα: "στο μητάτο του Νικολή φάγαμε ένα οφτό λουκούμι!").
ΟΥΛΟΣ -η -ο, όλος -η –ο.
ΟΧΤΡΟΣ Εχθρός, αντίπαλος (παράδειγμα: "σαν έρθει ο οχτρός θα δούμε εάν φοβάσαι.").
ΟΨΕΣ Χθες (παράδειγμα: "μωρέ ' συ ... οψές δεν μου έλεγες άλλα;").


ΞΑ ΜΟΥ ας κάνω ό,τι θέλω.
ΞΑ ΣΟΥ ‘Oπως νομίζεις, δικαίωμά σου (παράδειγμα: "κάμε ότι θες, ξά σου.").
ΞΑΝΑΓΙΑΓΕΡΝΩ επιστρέφω.
ΞΑΝΟΙΓΩ Κοιτάζω, προσπαθώ να κάνω κάτι (παράδειγμα: "ξανοίγω μπας και τα καταφέρω αλλά το θωρώ δύσκολο.").
ΞΕΔΗΛΙΑΙΝΕΙ (τ’ όνειρο), εκπληρώνεται.
ΞΕΚΑΝΩ Καταστρέφω, αφανίζω, εξολοθρεύω (παράδειγμα: "το ξέκανε το κοπέλι απ' τη πολύ δουλειά").
ΞΕΛΗΣΜΟΝΟΥΝΤΑΙ ξεχνιούνται.
ΞΕΠΑΡΑΛΥΩ ξηλώνω.
ΞΕΤΡΕΧΩ προωθώ.
ΞΕΤΣΙΛΑΚΩΝΩ Λιώνω, συνθλίβω (παράδειγμα: “αν πατήσω το σκουλήκι , θα το ξετσιλακώσω!”.).
ΞΕΤΟΥΡΤΟΥΡΩΝΩ ξεπαγιάζω.
ΞΕΦΟΥΚΑΡΩΝΩ Εξορμώ, βγάζω κάτι από τη θέση του.
ΞΕΨΗΦΩ Παύω να εκτιμώ, "να έχω σε υπόληψη" (παράδειγμα: "ποτές δεν εξεψήφισα τα λόγια τα δικά σου.").
ΞΟΜΠΛΙΑΣΤΡΑ νοικοκυρά πιτήδεια στο ξόμπλιασμα, δηλ. επιδέξια στο στόλισμα των εργόχειρων.


ΡΑΠΗ το κοτσάνι του σταχυού.
ΡΑΣΣΩ βλ. αράσσω.
ΡΕΓΟΜΑΙ θαυμάζω κάτι μου αρέσει κοιτάζοντάς το.
ΡΗΜΑΣΜΕΝΟΣ ρημαγμένος.
ΡΟΥΣΣΑ κόκκινη (κοκκινομάλλα).
ΡΩΤΟΥΣΙ ρωτάνε.


ΣΑΙΚΑ Προφανώς, μάλλον, ενδέχεται (παράδειγμα: "και σάικα θα βρω το μπελά μου;").
ΣΑΜΕ μέχρι.
ΣΑΛΕΥΓΩ Περπατώ, πηγαίνω, κατευθύνομαι (παράδειγμα: "σάλευγε μην βραδυάσουμε, ή ανάθεμα το για οζό δεν σαλεύγει καθόλου.").
ΣΑΡΙΚΙ Κεφαλομάντηλο μαύρο με κρόσσια όμοια με δάκρυα, που δείχνουν τον πόνο και τη στεναχώρια. Αν και θεωρείται τούρκικο απομεινάρι, η λέξη σαρίκι προέρχεται από το λατινικό Καισαρίκιον, το οποίο ήταν το επικάλυμμα του κεφαλιού του Καίσαρα, που δήλωνε το βαθμό εξουσίας.
ΣΑΦΙ Συνεχώς, πάντα (παράδειγμα: "ήντα κάνεις, καλά; σάφι καλαααά").
ΣΑΧΝΩ Φτιάχνω, κατασκευάζω (παράδειγμα: "Έλα να σάξομε το σπίτι γιατί περιμένουμε τους σύντεχνους.").
ΣΕΒΕΝΤΟΥΚΟΣ Μικρό στρογγυλό αρτίδιο μοναστηριακής κατασκευής, που δίδεται στους επισκέπτες ή στους μοναχούς.
ΣΕΒΝΤΑΣ Ερωτικό πάθος (παράδειγμα: "τι σεβντάς είναι αυτός που σε καίει για την Μαριώ!").
ΣΙΜΩΝΩ Πλησιάζω, πάω κοντά (παράδειγμα: "δε μου σιμώνει άνθρωπος.").
ΣΙΧΤΙΡΙΖΩ Επιπλήττω, μαλώνω (παράδειγμα: "είπα να τον σιχτιρίσω, αλλά είπα άσε χρονιάρες μέρες!").
ΣΚΑΡΑ Η σιδερένια σχάρα που χρησιμοποιούμε για να ψήνουμε πάνω της το κρέας στα κάρβουνα. (παράδειγμα: "ελάτε να φάμε οφτό στην σκάρα.").
ΣΚΙΑΣ Τουλάχιστον,το λιγότερο, το κατώτατο (παράδειγμα: "σκιας και αν μ΄άκουγες δε θα ΄φτανες δω πέρα.").
ΣΟΓΙΑ Σόϊ, φαμίλια, οικογένεια. (παράδειγμα: "και πλακώσαν τα σόγια και εκιά να δεις γλέντι!").
ΣΟΛΑΪΣΗ Ανάπαυση, ξεκούραση, καταλάγιασμα (παράδειγμα: "σολάϊση δεν έχεις μπλιό.").
ΣΤΕΛΙΩΝΩ στερεώνομαι.
ΣΤΙΒΑΝΙΑ Ανδρικές μπότες ως το γόνατο.
ΣΤΣΙ στις.
ΣΤΣΟΙ στους.
ΣΥΒΑΖΩ Πείθω, κάνω κάτι αποδεκτό (παράδειγμα: "δεν την συβάζω την γυναίκα με πράμα βρε Μανωλιό.").
ΣΥΜΠΑΙΝΩ φροντίζω τη φωτιά για ν’ ανάψει περισσότερο.
ΣΥΨΩΜΑ συμφωνία του εργάτη με τον εργοδότη ότι θα φροντίζει μόνος του για το μεσημεριανό του.










ΦΩΤΟ : ΘΕΑΤΡΟΝ ΚΟΛΟΣΣΑΙΟΝ...ΘΗΣΕΑΣ ΚΑΙ ΑΡΙΑΔΝΗ........



ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

ΦΩΤΟ : ΘΕΑΤΡΟΝ ΚΟΛΟΣΣΑΙΟΝ...ΘΗΣΕΑΣ ΚΑΙ ΑΡΙΑΔΝΗ.....




ΚΡΗΣΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ
.................................
Τ' ΑΣΚΕΡΟΥ Αύριο, την επομένη μέρα (παράδειγμα: “τ'ασκέρου θα κάνω.”).
ΤΑΞΕ ΠΩΣ σα να, λες και.
ΤΑΣΣΩ (πώς) πείθω τον εαυτό μου ότι…
ΤΑΧΙΑ αργότερα.
ΤΑΧΙΝΗ η αυγή.
ΤΕΘΟΙΟΣ τέτοιος.
ΤΖΗ της (τση μετά από -ν).
ΤΖΙ τις (τσι μετά από -ν).
ΤΖΙΦΤΕΣ (τσιφτές μετά από -ν) δίκαννο.
ΤΖΟΙ τους (τσοι μετά από -ν).
ΤΖΙΖΒΕΣ Το μπρίκι για τον καφέ (παράδειγμα: “Βαλε τον τζιζβέ στη φωτιά.”).
ΤΙΝΟΣ ποιανού.
’ΤΟΝΕ βλ. ήτονε.
’ΤΟΥΔΑ βλ. έτουδά.
ΤΟΥΤΟΝΕ αυτόν (τούτοσές).
ΤΟ ’ΧΩ ΜΕ στενοχωρεί.
ΤΡΑΠΕΖΟ τράπεζα.
ΤΡΙΠΥΡΗ (φωθιά), φωτιά με τρεις εστίες.
ΤΡΟΖΑΘΩ τρελαθώ (τροζαίνομαι).
ΤΟ ΙΘΕ Προς, κατευθείαν προς (παράδειγμα: "ελάτε αποδιαφώτιστα πάλι το ίθε κάτω.").
ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΟΥ Εγώ, ο εαυτός μου (παράδειγμα: "του λόγου μου ήντα θα γενώ;").
ΤΡΑΒΑΓΙΑ Το μπλέξιμο - φασαρία (παράδειγμα: “πολύ τραβάγια κάνετε μωρέ κοπέλια Γύρευε τη δουλειά σου μη μπλέκεις με τραβάγιες.”).
ΤΣΙΚΑΛΙ Μεγάλη κατσαρόλα.
ΤΣΗ της.
ΤΣΙ τις.
ΤΣΟΙ τους.


ΥΣΤΕΡΑΤΑΙ στερείται (υστερούμαι).


ΦΡΟΥΚΟΥΜΑΙ Αφουγγράζομαι, ακούω με προσοχή (παράδειγμα: "φρουκάσου τα λόγια μου και ξα μου.").

ΦΑΜΕΓΙΟΣ (υποκορ. φαμεγιούρι), οικότροφος υπηρέτης, συνήθ. παιδί, για αγροτικές εργασίες.

ΦΑΣΟΥΛΕ’ φασολιά.

ΦΕΞΗ φωτεινή ανταύγεια (βλ. και φωτεράδα).

ΦΙΛΙΑ’ φιλία, αλλά και έρωτας.

ΦΩΘΙΑ φωτιά.

ΦΩΤΕΡΑΔΑ φωτεινότητα, φωτεινή ανταύγεια.


ΧΑΖΙ για χάζι, για γούστο, για διασκέδαση (όχι από αληθινό ενδιαφέρον).

ΧΑΗΜΟΣ το χαράς το (έκφραση απαξίωσης).

χαιρετισμός ενν. κάποιο συμβολικό δώρο ως ένδειξη του αμείωτου ενδιαφέροντος.

ΧΑΛΑΛΙΖΩ διαθέτω ευχαρίστως.

ΧΑΜΑΙ χάμω, καταγής.

ΧΑΜΠΕΡΙ είδηση.

ΧΑΡΚΙΑΣ σιδηρουργός.

ΧΑΡΙΝΩ ΤΟ υποκοριστικός τύπος του θωπευτικού χαρώ το.

ΧΕΡΑ το χέρι.

ΧΟΒΟΛΗ η ζεστή στάχτη της παρασθιάς (του τζακιού).

ΧΟΡΕΥΤΡΑ καλή χορεύτρια.

ΧΑΜΠΛΙΟΛΙ Είδος φλογέρας.

ΧΑΧΑΛΟΒΕΡΓΑ Μπαστούνι που έχει το σήμα (ν) από εκεί που το κρατάμε.

ΧΩΝΩ Κρύβω, φυλάω, καταχωνιάζω (παράδειγμα: "ψάχνω τα τσιγάρα και δεν ξέρω που τα 'χει χώσει η γυναίκα μου!").

ΧΩΡΑ πόλη (το πλησιέστερο αστικό κέντρο, αλλά και κάθε πόλη).

ΧΩΡΑΪΤΗΣ αστός.

ΧΩΣΜΕΝΟΣ κρυμμένος (χώνω).

ΧΩΡΑΤΟ Αστείο, πλάκα (παράδειγμα: "Ίντα χωρατά είναι αυτά που μου κάνεις;").

ΧΩΣΤΑ Κρυφά, μυστικά, "με τρόπο" (παράδειγμα: "και πήγε χωστά χωστά και του κλέψε την αίγα.).


ΨΗΦΩ σέβομαι, εκτιμώ και υπολογίζω κάποιον.

ΨΟΜΑ Ψέμα (παράδειγμα: "εκιονά το ψόμα σου, μου έκατσε επαέ στο μπέτη.").


ΩΣ όπως, όσο, έστω κι αν, ακόμη και.

ΩΣΤΕ ώσπου.





ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΚΡΗΤΗ, ΙΔΑΙΑ, CRETA, CANDIA ΚΛΠ








ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΚΡΗΤΗ, ΙΔΑΙΑ, CRETA, CANDIA ΚΛΠ
===========================================
Ανατρέχοντας στους αρχαίους συγγραφείς βλέπουμε να αναφέρουν ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ονομαζόταν Κουρήτες απ΄όπου μετά και με συγκοπή προέκυψαν τα: Κ(ου)ρήτες > Κρήτες, Κ(ου)ρήτας > Κρήτας, Κ(ου)ρήτιος >
Κρήσιος > Κρης κλπ και κάτι όπως και: σ(ι)τάρι > στάρι, κ(ο)ρυφή > κορφή κλπ.
Συγκεκριμένα ο Αλεξανδρινός γεωγράφος Διονύσιος ο Περιηγητής στο «Οικουμένης Περιήγησής» (βλέπε και «Ευσταθίου Υπομνήματα» 498), ο οποίος έζησε επί εποχής του Καίσαρα Αυγούστου (2ος αι. μ.Χ.), αναφέρει ότι η ονομασία Κρήτη, καθώς λένε οι παλαιοί, προήλθε από το ότι εκεί κατοίκησαν οι Κουρήτες ή με συγκοπή Κ(ου)ρήτες > Κρήτες και κατ’ άλλους η Κρήτη είναι επώνυμος του
Κ(ου)ρήτα > Κρήτα, του γιου του Δία και κατά τον Αρριανό του γηγενή Κ(ου)ρήτα > Κρήτα, ο οποίος έκρυψε το Δία στο Δικταίο όρος, τότε που τον γέννησε εκεί κρυφά η μάνα του η Ρέα, για να μην τον αφανίσει ο παιδοκτόνος πατέρας του, πρβ: «Κρήτη δε λέγεται, ως οι παλαιοί φασίν, από των εκεί οικησάντων Κουρήτων, οιονεί Κουρήτη, και εν συγκοπή Κρήτη. οι δε από Κρητός τινός αυτήν Κρήτη ωνόμασεν
υιου του Διός. Αρριανός δε φησί Κρης, ου Κρήτη επώνυμον, ο τον Δια κρύψας εν όρει Δικταίω, ότε Κρόνος εμαστευεν εθέλων αφανίσαι αυτόν….»»’
(Dionysius Periegetes: Graece Et Latine : Cum Vetustis Commentariis ..., Τόμος 2,
Ευσταθίου Υπομνήματα 498.) Ο Αρριανός στα «Βιθυνιακά αναφέρει πράγματι: «..δέ φησί Κρής, ού Κρήτη επώνυμος, ο τον Δία κρύψας εν όρει Δικταίω, ότε Κρόνος εμάστευεν εθέλων αφανίσαι αυτόν».(Αρριανός Βιθυνιακά, 70 Μ)
Ομοίως ο Στέφανος Βυζάντιος, οποίος έζησε στα τέλη του 5
ου αι., στο έργο του «Εθνικά» (λήμμα «Κρήτη») αναφέρει ότι η νήσος Κρήτη από τον Αρχίλοχο ονομάζεται «Κρεήτη», με πλεονασμό του ε, και επίσης ότι η ονομασία «Κρήτη» κατ’
άλλους προέκυψε από συγκοπή της λέξης «κόρη, κ(ου)ρήτη» > Κρήτη, κουρήτες > Κρήτες και κατ’ άλλους είναι επώνυμος είτε του κ(ου)ρήτα > Κρήτα, του γιου του Δία είτε ενός γηγενούς Κ(ου)ρήτα > Κρήτα, πρβ: «Κρήτη, ή μεγίστη νήσος, ήν
Κρεήτην έφη Αρχίλοχος κατά πλεονασμόν, οι μέν φασιν από τού κόρης κορήτην και Κρήτην κατά συγκοπήν, οι δε από Κρητός τού Διός και Ιδαίας νύμφης παιδός, οι δ’ από Κρήτης μιας των Εσπερίδων, οι δε από τινος γηγενούς Κρητός, άμενον δε παρά το κρής κρητός Κρήτη, ως Θράκη και Χιτώνη και ευφρόνη…» (Στέφανος Βυζάντιος, Εθνικά, λέξη «Κρήτη»)
Ομοίως ο Ολλανδός περιηγητής Olfert Dapper (1636-1689) («Ακριβής περιγραφή της Κρήτης», μετάφραση παρά του Μ. Βερνάρδου του Κρητός το 1835) αναφέρει: «….Πολυειδών διηγούνται, ότι ωνομάζετο το πάλαι η νήσος Κρήτη, η νυν
παρά των Ευρωπαίων καλουμένη Κάνδια, και δια τι την ωνόμαζον ούτως. Τινές μεν λοιπόν συγγραφείς νομίζουσι ότι ωνομάσθη ούτως από κάποιον Κόρες ή Κορέτα,
του οποίου το όνομα μεταλλάχθη έπειτα κατά Κρήτα…».
Η ΕΝΕΤΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ CANDIA OLIM CRETA
Οι Ρωμαίοι ονόμαζαν την Κρήτη, όπως και οι Έλληνες, δηλαδή: Creta, απ΄ όπου και στα αγγλικά Crete = Κρήτη. Στα λατινικά επίσης: Cress,etis και Cressa,ae,
= Κρής και Κρήσσα, cretaeus,a,um = Cressius,a,um = Κρητικός, ιά,ό. Cretensis,e = Κρητικός, cretis,idis = Κρήσσα,..
Οι Ενετοί ονόμαζαν την Κρήτη Candia olim Creta (Κάνδια ή Κρήτη) και αυτό κατ΄ επέκταση από την ονομασία της πρωτεύουσά της, δηλαδή του Ηρακλείου, το οποίο επί Ενετών λεγόταν Candia (Candia = το Ηράκλειο και η Κρήτη). Το Ηράκλειο ονομάστηκε από τους Άραβες Σαρακηνούς ή άλλως Αγαρηνούς με την ονομασία Χάνδαξ (Chandax) , που επί Ενετών έγινε Candia, επειδή έφτιαξαν γύρω-γύρω από
αυτό ένα μεγάλο προστατευτικό χαντάκι (αυλάκι).
Στα λατινικά η λέξη «creta» σημαίνει αφενός η νήσος Κρήτη (Creta) και αφετέρου η κρητίς (creta) = η λευκόγειος, ασβεστολιθικό εύθρυπτο πέτρωμα κοινώς κιμωλία, η οποία χρησιμοποιείται στη γραφή και από τους ζωγράφους. Υπάρχει και η ερυθρά. Προ αυτού μερικοί λένε ότι η Κρήτη ονομάστηκε έτσι από το χώμα της που ήταν λεξικό ή επειδή από εκεί εξαγόταν μια ειδική λευκόγειος πέτρα που χρησιμοποιούνταν από τους ζωγράφους, μάλιστα επικαλούνται και τον Όμηρο, ο
οποίος στην Οδύσσεια (τ 178 – 183) ονομάζει «λευκόγειο» την αρχαία πόλη της Κρήτης Λύκαστο. Ωστόσο η αλήθεια είναι ότι η εν λόγω πέτρα πήρε την ονομασία της Κρήτης > «κρητίς», όπως και τα Μαγνησία > μαγνήτης, Κίμωλος > κιμωλία
κλπ: «Άλλοι ισχυρίζονται πως τ’ όνομα (η Κρήτη) το πήρε από τη γη της. Μα ο Φίλιστος κι ο Κράτης διατείνονται ότι ως Αέρια πρώτα ήταν γνωστή. Κι ύστερα την είπαν Κρήτη. Κι η γνώμη μου; Όποιος «Μακαρία» την ονόμασε, λάθος δεν έχει κάνει.
(Soneto: Bartholomeo dali Soneti)
Σημειωτέο ότι εδώ συμβαίνει και η ονομασία Candia να σχετίζεται με τη λατινική λέξη candeo,ui,ere = λευκανθίζω, λευκαίνω, λευκός, λευκαυγής….,
canditus marmor = λευκό μάρμαρο κλπ και προ αυτού μερικοί λένε ότι η ονομασία Candia (= η Κρήτη) δεν προήλθε από το αραβικό Χάνδαξ, αλλά από το ενετικό Candeo > Candile….. Ωστόσο η αλήθεια είναι ότι εδώ έχουμε συνειρμό των λεξεων
Chandax και Candeo > Candile > Candia.





ΦΩΤΟ : ΘΕΑΤΡΟΝ ΚΟΛΟΣΣΑΙΟΝ....ΘΗΣΕΑΣ ΚΑΙ ΑΡΙΑΔΝΗ,,,,,

Παρασκευή 25 Μαΐου 2018

ΚΡΗΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

ΦΩΤΟ : ΘΗΣΕΑΣ ΚΑΙ ΑΡΙΑΔΝΗ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΩΝ ΤΑΥΡΩΝ....ΘΕΑΤΡΟΝ ΚΟΛΟΣΣΑΙΟΝ

............................................................................................................................................................






ΚΡΗΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
////////////////////////////////////


Ξ
ΞΑ ΜΟΥ ας κάνω ό,τι θέλω.
ΞΑ ΣΟΥ ‘Oπως νομίζεις, δικαίωμά σου (παράδειγμα: "κάμε ότι θες, ξά σου.").
ΞΑΝΑΓΙΑΓΕΡΝΩ επιστρέφω.
ΞΑΝΟΙΓΩ Κοιτάζω, προσπαθώ να κάνω κάτι (παράδειγμα: "ξανοίγω μπας και τα καταφέρω αλλά το θωρώ δύσκολο.").
ΞΕΔΗΛΙΑΙΝΕΙ (τ’ όνειρο), εκπληρώνεται.
ΞΕΚΑΝΩ Καταστρέφω, αφανίζω, εξολοθρεύω (παράδειγμα: "το ξέκανε το κοπέλι απ' τη πολύ δουλειά").
ΞΕΛΗΣΜΟΝΟΥΝΤΑΙ ξεχνιούνται.
ΞΕΠΑΡΑΛΥΩ ξηλώνω.
ΞΕΤΡΕΧΩ προωθώ.
ΞΕΤΣΙΛΑΚΩΝΩ Λιώνω, συνθλίβω (παράδειγμα: “αν πατήσω το σκουλήκι , θα το ξετσιλακώσω!”.).
ΞΕΤΟΥΡΤΟΥΡΩΝΩ ξεπαγιάζω.
ΞΕΦΟΥΚΑΡΩΝΩ Εξορμώ, βγάζω κάτι από τη θέση του.
ΞΕΨΗΦΩ Παύω να εκτιμώ, "να έχω σε υπόληψη" (παράδειγμα: "ποτές δεν εξεψήφισα τα λόγια τα δικά σου.").
ΞΟΜΠΛΙΑΣΤΡΑ νοικοκυρά πιτήδεια στο ξόμπλιασμα, δηλ. επιδέξια στο στόλισμα των εργόχειρων.


Ο
ΟΓΛΗΓΟΡΑ Γρήγορα, ταχύτατα (παράδειγμα: " ογλήγορα και φτάσαμε όπου μας περιμένουν.").
ΟΘΕ(Ν) προς (όθε μ-πάνω, όθε γ-κάτω κ.τ.λ.).
ΟΖΟ (πληθ. οζά), τα ζώα (αιγοπρόβατα).
ΌΙ Όχι, δεν θέλω. (παράδειγμα: "όι δεν θέλω να σ΄ ακούσω!").
ΟΛΠΙΖΑ δεν τό ’λπιζα, δεν το περίμενα (και για καλό αλλά κυρίως για κακό) (βλ. και ήλπιζα).
ΟΛΟ πάντα.
ΟΜΑΔΙ μαζί.
ΟΜΠΡΟΣ Μπροστά (παράδειγμα: "ξάνοιγε ομπρός σου μην σβολωθείς.").
ΟΝΟΜΗΣ (για ονομής σου), για σένα, εδώ: για χάρη σου.
ΟΝΤΕ(ν) όταν.
ΟΞΩ εκτός (πόριζε όξω: έβγα έξω, δεν ήρθεν όξω ο Γιώργης: δεν ήρθε κανείς εκτός από το Γ.).
ΟΦΕΤΟΣ Φέτος. (παράδειγμα: "οφέτος θα έχει βεντέμα.").
ΟΦΤΟ Κρέας ψημένο στα κάρβουνα (παράδειγμα: "στο μητάτο του Νικολή φάγαμε ένα οφτό λουκούμι!").
ΟΥΛΟΣ -η -ο, όλος -η –ο.
ΟΧΤΡΟΣ Εχθρός, αντίπαλος (παράδειγμα: "σαν έρθει ο οχτρός θα δούμε εάν φοβάσαι.").
ΟΨΕΣ Χθες (παράδειγμα: "μωρέ ' συ ... οψές δεν μου έλεγες άλλα;").


Π
ΠΑΙΔΩΜΗ Βάσανο, τυραννία (παράδειγμα: "ετουτηνά την παιδωμή να πινώ και να μην μπορώ να φάω!").
ΠΑΙΖΩ εκτός από την κν. έννοια σημαίνει και κοροϊδεύω, χτυπώ και πυροβολώ.
ΠΑΝΤΗΞΟΥΝ ’πάντηξε, συναντηθούν, συνάντησα (παντίχνω).
Παντιδιερός βολικός (παντίδει).
ΠΑΠΟΥΡΙ Εδαφική προεξοχή, ύψωμα, εξόγκωμα χωμάτινο (παράδειγμα: " βλέπει πάνω στο παπούρι το δεντρό;").
ΠΑΡΑΒΟΛΗ η άκρη από το σπαρμένο χωράφι.
ΠΑΡΑΙΤΩ εγκαταλείπω.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΜΑ η δεισιδαιμονική πρόληψη, η κακή ώρα, η φορτισμένη από την επήρεια πονηρού πνεύματος.
ΠΑΡΕΚΕΙ στην άκρη.
ΠΑΡΤΕ η, μερίδα (προκειμένου για ανθρώπους ομάδα)
παρτίρω, υπομένω.
ΠΑΡΤΕΡΝΩ Υποφέρω, βασανίζομαι (παράδειγμα: "έχω πολλά παρτείρει στη ζωή μου.").
ΠΑΣΤΕΝΑΓΛΑ Το καρότο από το ιταλικό pastinaca
ΠΕΡΑΣΑ πέρασμα.
ΠΕΜΠΩ στέλνω, πέψω, στείλω.
ΠΗΛΙΑ’ η πούλια
ΠΛΗΘΙΑΙΝΩ αυξάνω -μαι, πολλαπλασιάζω –ομαι.
ΠΟΔΟΜΕΝΟΣ καταντημένος (ποδίδω).
ΠΟΘΑΙΝΩ πεθάνω, ποθάνω, πεθάνω.
ΠΟΘΑΜΟΣ θάνατος.
ΠΟΘΕΣ πουθενά (ή κάπου).
ΠΛΙΑ Περισσότερο, "μεγαλύτερο" (παράδειγμα: "μπα να θες πλια πολύ φαΐ;").
ΠΟΛΛΑ Πολύ, (ένδειξη μεγέθους, πλήθους κ.λ.π) (παράδειγμα: "πέρασε ένα καράβι πολλά μεγάλο.").
ΠΟΡΕΥΓΟΜΑΙ προχωρώ, εδώ περνώ τη ζωή μου, διαβιώ
ΠΟΡΠΑΤΗΞΑ περπάτημα.
ΠΟΡΤΑΚΑΛΙ πορτοκάλι.
ΠΟΡΤΑΚΑΛΙΑ πορτοκαλιά
ΠΟΥΛΟΣ Η μούντζα, το φάσκελο (παράδειγμα: δώσε πούλους στο παιδί να μη το ματιάσεις”.).
ΠΡΑΜΑ Τίποτα, καθόλου (παράδειγμα: "και έγινε μωρέ πράμα στην συγκέντρωση;").
ΠΡΙΧΟΥ Πριν (παράδειγμα: "πριχού υπογράψεις ρώτα με.").
ΠΡΩΤΟΠΑΤΩ πατάω πρώτα (πριν προχωρήσω).
ΠΥΡΟΒΟΛΟΣ είδος παλιού αναπτήρα.
ΠΩΣ ΕΔΩ επειδή, εξαιτίας του ότι.


Ρ
ΡΑΠΗ το κοτσάνι του σταχυού.
ΡΑΣΣΩ βλ. αράσσω.
ΡΕΓΟΜΑΙ θαυμάζω κάτι μου αρέσει κοιτάζοντάς το.
ΡΗΜΑΣΜΕΝΟΣ ρημαγμένος.
ΡΟΥΣΣΑ κόκκινη (κοκκινομάλλα).
ΡΩΤΟΥΣΙ ρωτάνε.